Мукъаддес Китап: Нун огълу Ехошуа
Author: Институт перевода Библии
Date: 2020-01-27T07:58:59.325804+00:00

Мукъаддес Китап

Мукъаддес Китап

1. Тарихий Китаплар
2. Алланынъ Адлары
3. Сёзлюк
4. Узунлыкъ Ольчюлери
5. Сепильген Шейлернинъ Ольчюлери
6. Шингенлик Ольчюлери
7. Агъырлыкъ Ольчюлери
8. Эски Васиет Деври Хронологиясы
9. Ибраим Ве Агъа-къардашларынынъ Эвлятлары

10. Теврат Ве Зебур Китапларында Олгъан Иса Месих Акъкъында Базы Пейгъамберликлер Ве Оларнынъ Беджерилюви

11. Хариталар

Мукъаддес Китап акъкъында

«Мукаддес Китап» деген ад текликте къулланылса да, аслында, бу, китаплар джыйынтыгъыдыр. Бу китапларнынъ джыйынтыгъы – Алланынъ Сёзюдир (къ. юн. библиа сёзю «китаплар» манасыны анълата; шу сёзнен Мукъаддес Китапнынъ ады бутюн дюнья тиллеринде пейда олды). Бу китапны адет-узьре эки къысымгъа болелер: Эски Васиет (Иса пейгъамбер догъмаздан эвель язылгъан китаплар) ве Янъы Васиет (Иса пейгъамбернинъ яшайышынен багълы олгъан заман акъкъында ве Онынъ олюми ве тирилювинден сонъраки девир акъкъында язылгъан китап ве мектюплер).

Мукъаддес Китап башкъа тюрлю де болюне, бу неширде биз тамам шу усулны къулланамыз. Мукъаддес Китапнынъ биринджи джыйынтыгъы Теврат эди. Шу адны Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабы ташыйлар. Оларнынъ башкъа ады Мусанынъ Беш Китабы я да Мусанынъ Къануны. Булардан сонъ Тарихий китаплар келе, мында Ханаан топрагъына кирген сонъ, Исраиль девлетининъ ильк тарихий вакъиалары тасвир этиле, девлетнинъ мейдангъа келюви ве Исраильнинъ биринджи падишалары акъкъында, озь топрагъындан сюргюн этильген халкънынъ фаджиасы ве сонъраки къайтувы акъкъында айтыла. Бундан сонъ кельген Зебур ве икмет китаплары адлы джыйынтыкъта еудий халкъынынъ шахсий ве ичтимаий литургиясы, эм де земаневий ве осеяткъан несильни огретюв ичюн муим олгъан насиатлар ер ала. Бундан сонъ Пейгъамберлернинъ китаплары келе, оларны бизге Исраиль ве Ехуда девлетлерининъ пйгъамберлери къалдыргъандыр. Бу пейгъамберлер халкъкъа Алланынъ Сёзюни кетире, халкъны арткъа, озь Яратыжысына къайтара ве агъыр мусибетлер вакътында джесарет бере эдилер. Шуны къайд этмек керек ки, юкъарыда айтылгъан китапларнынъ чокусы хронологик тертипте дегиль, адет-узьре мевзулар шекильде ерлештирильгендир. Китаплардаки вакъиалар ве пейгъамберлернинъ хызмети акъкъында тафсилятлыджа хронологик малюмат алмакъ ичюн, Сизлерни хронологик джедвеллерге мураджаат этмеге риджа этемиз, оларны неширимизнинъ сонъунда тапа билесиз. Юкъарыда айтылгъан джыйынтыкълар умумий оларакъ 39 китапны къаплап ала, олар миляттан эвель бир бучукъ бинъ йыл девамында еудий ве арамий тиллеринде чешит муэллифлер тарафындан язылгъандыр. Оларнынъ эсас вазифеси – Алла ве еудий халкъынынъ арасындаки мунасебетлер, сонъра да бутюн инсаниетнен мунасебетлер акъкъында айтып бермектир.

Сонъра кельген 27 китап, эксериетинен къадимий юнанджа язылып, ичине энъ эвеля Инджиль джыйынтыгъыны алалар. Инджильге кирген китаплардан дёрт китап Иса Пейгъамбернинъ аяты, талиматы, олюми ве тирилюви акъкъында икяе этелер. Биринджи бакъышта бу дёрт китап айны вакъиалар акъкъында язылгъан, ве оларнынъ бир чокъ ерлери текрарлана, деген фикир догъмакъ мумкюн. Бир тарафтан бу догърудыр, лякин дёрт айры-айры икяе башкъа-башкъа муэллифлер тарафындан язылып, тек бир дане аятнынъ шаатлары олып келелер ве шунынънен бирликте, олып кечкен вакъиаларнынъ энъ толу тасвирини алмагъа ярдым этелер. Шу дёрт китапнен (бирисининъ догърудан-догъру девамы олгъан) Эльчилернинъ фаалиети китабы сыкъы багълыдыр. Мында Исанынъ кокке котерильгенинден сонъ, месихчилер джемиетининъ биринджи йыллары акъкъында ве Онынъ шегиртлери Рим империясынынъ сакинлери арасында Къуванчлы Хаберни даркъатып башлагъанлары акъкъында айтыла. Къалгъан китаплар Эльчилернинъ язылары адында топланып, озюнинъ ичине Иса Пейгъамбернинъ шегиртлери иманлылар джемиетине ве айры адамларгъа иманларыны пекитмек ве догъру ёлгъа къоймакъ ниетинен, агъыр сынавлардан кечмеге ярдым этмек ичюн язгъан мектюплерни топлай. Джыйынтыкъны Юханнынъ Сырларнынъ ачылувы китабы екюнлей; мында символик бир тиль ярдымынен Алланынъ Онъа къаршы тургъан кучьлерге къаршы гъалебеси тасвирлене.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесининъ тарихы

Шимдики заманда, 2016 сенесине къадар, Мукъаддес Китап дюньянынъ бир чокъ тиллерине терджиме этильди. Толусынен беш юз тильден чокъ тиллерге терджимеси бар (шимди дюньяда аман-аман еди бинъ тиль бар деп эсаплана), Китапнынъ базы къысымлары исе эки бинъ тильден зияде тиллерге терджиме этильди.

Бизге белли олгъан къырымтатар тилинде биринджи терджимелер XIV-юнджи асыргъа аиттир. Энъ белли къадимий ядикярлыкъта Кодекс Куманикусте къыпчакъ-къуман-половец тилине биринджи кере терджиме этильген Алланынъ Он Эмирини, Сулейманнынъ Икметли сёзлер китабындан парчаларны, Инджильден алынгъан парчаларны, «Бизим Бабамыз» дувасыны ве Зебурдан алынгъан бир сыра йырларны тапмакъ мумкюн. XVIII-инджи асырнынъ ортасына Марк, Юхан, Матта, Луканен берильген Инджиль аиттир (Къаракъоба метинлери). Бу метинлер шимдики вакъыткъадже толу шекильде келип етмедилер, лякин оларнынъ базы парчалары сакъланып къалгъан. XX-нджи асырнынъ 70-инджи сенелеринде Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимесини «Мукъаддес Китапны терджиме институты» башлады. О заман Юнус пейгъамбернинъ китабы терджиме этильди (1978 с.), сонъра Маттанен берильген Инджиль терджиме этилип, нешир этильди (1985 с.). Иш 1990-ынджы сенелери девам эттирильди; о заман 1996 сенеси Озьбекистанда «Эйи Хабер» китабы нешир этильди, онынъ ичине Юхан, Луканен берильген Инджиль, Эльчилернинъ фаалиети ве Якъупнынъ мектюби кирди. Сонъра иш XXI-инджи асырда Къырымда девам этти; бир-бири артындан «Иса Месих акъкъында риваетлер» (2002 с.), «Алланынъ пейгъамберлери» (2005 с.), «Маттанен берильген Инджиль» (2006 с.), «Сулейманнынъ икмети» (Икметли сёзлер ве Джемаат башы, 2008 с.), «Инджиль» (Матта, Марк, Лука, Юхан ве Эльчилернинъ фаалиети, 2008 с.), «Теврат» (Башланув, Чыкъыш, Къануннынъ текрары, 2009 с.) ве «Зебур» (2011 с.) китаплары басылды.

2002-нджи сенесинден башлап 2015-инджи сенесине къадар бу терджименинъ устюнде «Мукъаддес Китапны терджиме институты»нынъ хадимлер группасы «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятынынъ мутехассысларынен берабер иш бирлик яптылар. Терджиманлар группасынынъ огюнде тургъан эсас макъсат – къадимий еудий, арамий ве юнан тиллеринде язылгъан асыл метиннинъ манасыны догъру акс этмек эди.

Бу терджиме япылгъанда, эсас менба оларакъ шимдики заманда энъ нуфузлы деп эсаплангъан метинлернинъ нешири ве тенкъидий аппарат къулланылгъандыр. Къадимий еудий тили ичюн – бу Biblia Hebraica Stuttgartensia, 5-инджи нешир; мында Ленинград Кодекси шеклиндеки Масора метини такъдим этильгендир, бу метин къарарнен м. с. 1000-инджи йылы битирилип, сонъра бир чокъ даа да къадимий олгъан метинлернен тенъештирильди ве догъуртылды. Къадимий юнанджа язылгъан метинлер ичюн исе бойле менба оларакъ Greek New Testament (UBS, 4-юнджи нешир) къулланылды, бу метин толусынен Novum Testamentum Graece, Nestle-Aland 27-нджи неширинен айныдыр. Бу метин бир чокъ къадимий эльязмаларгъа эсасланып тизильди, оларнынъ арасында IV-V асырларгъа аит Синай, Александрия ве Ватикан Кодекслеринден япылды. Бу кодекслерге еудий китапларынынъ (Эски Васиетнинъ) терджимелери де кирди; бу терджимелерге Септуагинта деген ад берильди.

Юкъарыда къайд этильген менбалардан гъайры, терджиманлар озь ишинде эллеринде олгъан Мукъаддес Китапларнынъ башкъа тиллерге япылгъан терджимелеринен иш туттылар, бу терджимелер арасында рус, украин, озьбек, тюрк ве башкъа тиллерге япылгъан терджимелер. Бойле ишнинъ макъсады – метинни даа да яхшы анъламакъ ве терджимелернинъ башкъа вариантларынен таныш олмакъ эди. Бизим базы окъуйыджыларымыз 1876 сенесининъ Синодаль терджимеси деп адландырылгъан ве кениш даркъалгъан Мукъаддес Китапнынъ рус тилине япылгъан терджимесинен таныш олмакъ мумкюнлер. Бизлер терджимелеримизде бу терджимеге мураджаат эткен олсакъ да, оны темель оларакъ къулланмадыкъ. Озюнинъ къыйметине бакъмадан, бу терджиме 150 йыл эвельси япылды; о заманларда терджименинъ башкъа принциплери ишлетиле эди, ве о заманларда базы къадимий менбалар эльде ёкъ эди. Бизим терджимемизде дикъкъат айры бир терджимеге дегиль де, энъ эвеля къадимий менбаларгъа берильди. Лякин сизни ишандырмакъ истеймиз ки, бизим терджимемиз ве Синодаль терджимеси арасында мана джеэттен фаркълар олса биле, бу фаркълар минималь олып, метиннинъ умумий менимсевине тесир этмей.

Метиннинъ мана ве шекли бир къач этаптан ибарет олгъан эр тарафлама тешкерювлерден кечти. Асыл мананынъ догърулыгъындан гъайры, группа бу мананы земаневий, окъуйыджыларгъа анълайышлы олгъан, яхшы эдебий тильде акс эттирмеге гъайрет этти. Биринджи басамакъта, тафсилятлы азырлыкъ ишлери этильген сонъ, къырымтатар тилине терджиме япылды. Сонъ теологик муаррирнинъ тарафындан терджеме къадимий эльязмаларнен тенъештирильди. Экинджи басамакъта Къырымнынъ чешит ерлеринде яшагъан къырымтатарлар да, къадын ве эркеклер, эсли башлы ве яшлар, бильгили ве къырымтатар тилинде агъзавий шекильде субетлешкенлер, терджимени тешкермеге ярдым эте эдилер. Учюнджи басамакъта терджименен филолигик муаррир чалышты. Эр бир басамакъта терджимеге янъы тюзетмелер къошулды. Ишнинъ нетиджесинде терджименинъ эр бир къысмы эльязмаларнен чокъ йыл чалышкъан ве зенгин терджиманлыкъ теджрибеси олгъан консультант тарафындан козетильди.

Мукъаддес Китапнынъ къырымтатар тилине терджимеси он учь йылгъа къадар девам этти.

Ярдымджы материаллар

Бу терджиме ярдымджы материалларнен берабер бериле. Бу материаллар Мукъаддес Китапнынъ асыл метинининъ бир къысмы дегиллер, амма окъуйыджылар даа да яхшы анъласын деп, къошулгъанлар.

Эр бир китаптан эвель кучюк сёз башы кирсетиле, мында тарихий контекст акъкъында, эсас мевзулар акъкъында малюмат, ве сыкъ-сыкъ китапнынъ къыскъа планы бериле. Айры китаплар манаджа къысымларгъа болюнген ве бу къысымларнынъ серлевасы къайд этильгендир, бу серлевалар икяенинъ мевзусы акъкъында къыскъа хабер берелер. Йылдызчыкънен (*) къайд этильген базы сёзлер, фразалар ве аетлерге саифенинъ сонъунда сноскалар бериле; мында анълашылмагъан адлар, сёзлер, медений хусусиетлернинъ манасы анълатыла, я да аетнинъ башкъа манасы бериле. Китапнынъ сонъунда къыскъа сёзлюк бериле; мында базы муим терминлер, анъламлар, базы ад ве джогърафия адлары да анълатыла. Сёзлюктен гъайры, тасвирий менба оларакъ, Ибраим атанынъ несиллер джедвели де бардыр. Къадимий ольчюлерни тасавур этмек ве оларны шимдики ольчюлернен тенъештирмек ичюн, биз ольчюлер джедвелини де кетиремиз. Бундан да гъайры, тасвирий васта оларакъ къадимий дюньянынъ хронология джедвели ве къадимий дюньянынъ хариталары теклиф этиле. Бунъа къошма оларакъ, башкъа материаллар да бардыр. Бу материаллар Сизлерге окъугъан шейлеринъизни даа да яхшы анъламагъа ярдым этер деген умюттемиз.

Нетидже

Мукъаддес Китап – инсаниетнинъ тарихында буюктен-буюк китаптыр, медениет ве иджат этюв сааларынынъ чокъусына тесир эткен дюнья эдебиятынынъ классикасыдыр. Лякин о, энъ эвеля, Алланынъ ве инсаниетнинъ арасында олгъан мунасебетлер тарихыдыр, Онынъ Озю акъкъында вахийи ве Онынъ истегени акъкъындадыр. Биз умют этемиз ки, бу терджиме къырымтатар халкъына бу хазинени ана тилинде ачаджакъ ве инсанларгъа Алланынъ къанунларына коре яшамагъа ярдым этеджектир.

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер» тешкилятлары терджиманларгъа ве муаррирлерге, бу неширни басып чыкъармагъа ярдым эткенлернинъ эписине озь буюк миннетдарлыгъыны бильдирелер.

Урьмет иле,

«Мукъаддес Китапны терджиме институты» ве «Мукъаддес Китапны биринджи оларакъ терджиме эткенлер»нинъ ишдешлери

Къыскъарувлар

ас. | асыр
б. | баб, я да баблар
бакъ. | бакъынъыз
къ. арам. | къадимий арамий тилинде
къ. еуд. | къадимий еудий тилинде
къ. юн. | къадимий юнан тилинде
къыяс. | къыясланъыз
Мас. | Масора, къадимий еудий эльязма
м. с. | миляттан сонъ, я да Иса пейгъамбер догъмаздан сонъ
м. э. | миляттан эвель, я да Иса пейгъамбер догъмаздан эвель
рус. | рус тилинде
с. | сене, я да сенелер
Септ. | Септуагинта, къадимий юнан терджиме эльязмасы

Тарихий Китаплар

Тарихий Китаплар

1. Нун Огълу Ехошуа

Нун Огълу Ехошуа

Нун Огълу Ехошуа

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Нун огълу Ехошуа

Мукъаддес Китапнынъ тарих болюги Нун огълу Ехошуанынъ китабынен башлана. Бу китаптаки адиселер Ханаан топрагъынынъ сынъырында башлана. Мусанынъ олюминден сонъ, Нун огълу Ехошуа Исраиль халкъына ёлбашчылыкъ этип, оны Ханаангъа алып кирди. Бойледже, Алла Исраиль халкъына Ханаан топрагъыны мульк оларакъ бермек вадесини беджерди. Шуны омюрге кечирмек ичюн, Ехошуанынъ джесюр ёлбашчылыгъы Алланынъ къолунда эсас алет олды.

Китапны учь къысымгъа больмек мумкюн: Ханаан топрагъынынъ запт этилюви (1–12 баблар), Исраиль къабилелери арасында топракънынъ пай этилюви (13–22 баблар), халкъ ве Алланынъ арасындаки васиетнинъ янъартылувы (23–24 баблар).

Топракъ ичюн куреш мукъаддес дженкнинъ къанунларына коре алып барылды. Исраиль халкъы Аллагъа джан-юректен табынса, Рабби оларгъа толу гъалебе бере эди. Алланынъ эмирине коре, исраиллилер запт этильген шеэрлерни бутюнлей ёкъ этмек, оларнынъ эр шейини толусынен Раббиге багъышламакъ керек эдилер.

Нун огълу Ехошуа – Мусанынъ издеши (1 б.). Рахав топракъны гизли козеткен исраиллилерге къуртулмагъа ярдым эте (2 б.). Исраиллилер къурутылгъан Иордан озенининъ тюбюнден кечелер (3–5 б.). Исраиллилернинъ къычырувлары себебинден Ерихоннынъ диварлары авдарыла (6 б.). Акъаннынъ гунасы (7 б.). Ай шеэрининъ дарма-дагъын олувы (8 б.). Гивонлыларнынъ яланы. Гивон шеэри янындаки уруш вакътында кунеш токътай (9–10 б.). Чешит шеэр, падиша, топракъларнынъ запт этилюви (10–12 б.). Исраильнинъ он эки къабилеси арасында топракъ пай этилюви (13–20 б.). Левийлилер Ханааннынъ чешит кошелеринде ерлешкен шеэрлерге саип олалар (21 б.). Иорданнынъ шаркъ тарафында ерлешкен къабилелер озь топракъларына къайталар (22 б.). Нун огълу Ехошуа исраиллилернен сагълыкълаша. Алла ве исраиллилер арасындаки васиетнинъ янъартылувы (23–24 б.).

1

Нун огълу Ехошуагъа берильген Алланынъ эмири

1^1+РАББИнинъ къулу Муса кечинген сонъ, РАББИ Мусанынъ ярдымджысына Нун огълу Ехошуагъа бойле деди:

2+– Къулум Муса кечинди. Шимди тур да, бу Иордан озенининъ башкъа тарафына, Мен Исраиль халкъына береджек топракъкъа бутюн халкънен берабер кеч. 3+Мусагъа айткъаным киби, сизге аягъынъыз баскъан эр ерни береджегим. 4+Сизинъ сынъырларынъыз сахрадан ве Ливандан башлап, буюк Фират дерьясынадже – хитлилернинъ бутюн топракълары – ве гъарпта яткъан буюк денъизге къадар оладжакъ. 5+Бутюн омрюнъиз девамында сизге къаршы кимсе турып оламайджакъ. Мен Мусанен олгъаным дайын, сеннен оладжагъым. Сенден айырылмам ве сени ташламам. 6+Къуветли ве джесаретли ол. Халкънынъ деделерине емин эткеним киби, бу топракъны оларгъа мульк оларакъ береджексинъ. 7+Тек къуветли ве артыкъ джесаретли ол, къулум Муса санъа буюргъан бутюн Къанунны тут ве беджер. Къанундан не солгъа, не сагъгъа урулма, ве эписи туткъан ишлеринъ онъундан келир. 8+Бу Теврат китабынынъ сёзлери даима агъзынъда олсун. Бу китапны гедже-куньдюз огрен ве анда язылгъаннынъ эписини тыпкъы-тыпкъына беджер. Сонъ ишлеринъ онъундан келир, ве эр ишке акъылнен янашарсынъ. 9+Мен санъа эмир этем: къуветли ве джесаретли ол, къоркъма, отюнъ патламасын. Къайда бармасанъ, Алланъ олгъан РАББИ сенинъ эр баргъан еринъде янынъда оладжакъ.

Иордан озенининъ башкъа тарафына кечмек ичюн азырлыкъ

10+Ехошуа халкъ башлыкъларына бойле буюрды:

11– Орду бою кечип, халкъкъа эмир этинъиз: «Озьлеринъизге ёллукъ аш азырланъыз. Учь кунь кечкен сонъ, Алланъыз олгъан РАББИ сизге мульк оларакъ береджек топракъны алмакъ ичюн, Иордан озенининъ башкъа тарафына кечеджексинъиз».

12Рубеннинъ ве Гъаднынъ къабилелерине ве Менашше къабилесининъ ярысына исе Ехошуа бойле деди:

13– РАББИнинъ къулу Муса сизге: «Алланъыз олгъан РАББИ сизни раат этип, сизге бу топракъны берди», – деп берген эмирини акъылынъызгъа кетиринъиз. 14+Апайларынъыз, балаларынъыз ве айван сюрюлеринъиз Иорданнынъ бу тарафында олгъан топракъта, сизге Муса берген топракъта къалсынлар. Дженкке ярагъанлар эпинъиз исе силяланып, агъа-къардашларынъызнынъ огюне барынъыз. 15+РАББИ оларны да, сизлер дайын, раат этмегендже, ве олар да Алланъыз олгъан РАББИ оларгъа берген топракъны мирас оларакъ алмагъандже, ярдым этинъиз. О заман РАББИнинъ къулу Муса сизге берген, Иордандан шаркъта яткъан асабалыкъ топрагъынъызгъа къайтып, онынъ саиплери олурсынъыз.

16Олар Ехошуагъа:

– Эписи буюргъанларынъны япармыз. Къайда бизни ёлласанъ, анда барармыз, – деп джевап къайтардылар. 17– Мусаны динълегенимиз дайын, сени де динълейджекмиз. Алламыз олгъан РАББИ Мусанен олгъаны дайын, сеннен де олсун. 18Сенинъ эмиринъе бойсунмагъан, сен буюргъаннынъ эр бир сёзюни тутмагъан адам ольдюрилир. Тек къуветли ве джесаретли ол!

2

Топракъны гизли козеткен адамлар ве ороспу Рахав

2^1+Нун огълу Ехошуа Шиттимде ерлешкен ордудан топракъны гизлиден бакъып кельмеге эки акъайны ёллап, оларгъа:

– Барып, бу топракъны ве Ерихон шеэрини козьден кечиринъиз, – деди.

Олар ёлгъа чыкътылар. Рахав адлы ороспунынъ эвине келип, анда геджелемеге къалдылар.

2Ерихоннынъ падишасына: «Мына бу геджеси мында Исраиль огъулларындан насылдыр адамлар бизим топрагъымызны корьмек ичюн кельдилер», – деп етиштирдилер.

3Ерихон падишасы Рахавгъа бойле айтмакъ ичюн, адамларны ёллады:

– Санъа келип, эвинъе кирген адамларны теслим эт. Олар бутюн бу топракъны корьмек ичюн кельдилер.

4Апай исе о эки адамны сакълагъан эди. О:

– Керчек, бу адамлар манъа кельдилер, лякин олар къайдан олгъанларыны мен бильмедим. 5+Акъшам къаранлыгъында шеэр къапуларыны къапатмакъ вакъты кельгенде, олар кеттилер. Акъайлар къайда кеткенлерини бильмейим. Тез къуваланъыз да, артларындан етерсиз, – деди.

6Озю исе оларны эвнинъ дамына чыкъаргъан ве анда джайылгъан кетен багъламлары арасында сакълагъан эди. 7+Артларындан къувалагъанлар Иордан озенине кеткен ёл бою тап озеннинъ сай ерлеринедже къувдылар. Олар шеэрден чыкъкъанларынен, шеэр къапуларыны къапаттылар.

8Джасуслар юкъламагъа ятмаздан эвель, Рахав оларгъа эвнинъ дамына котерильди 9+ве:

– Бу топракъны РАББИ сизге бергенини билем. Сиз бизни пек къоркъуздынъыз ве бу топракъта эписи яшагъанларнынъ отьлери сизден патлады, – деди. 10+– Сиз Мысырдан чыкъкъанда, РАББИ сизинъ огюнъизде Къызыл денъизнинъ сувларыны къуруткъаныны ве сиз Иорданнынъ башкъа тарафындаки Сихонны ве Огны, бу эки аморлы падишаларны ольдюрип, ёкъ эткенинъизни эшиттик. 11+Буны эшиткенимизден сонъ, отьлеримиз патлады ве сизге къаршы турмакъ ичюн кимсе джесюрлик тапалмады. Алланъыз олгъан РАББИ – тёпедеки коклернинъ ве ашагъыдаки ер юзюнинъ Алласыдыр. 12+Бойлеликнен, мен сизге мераметлик насыл япкъан олсам, сиз де бабамнынъ эвине бойле мераметлик япаджагъынъызда РАББИнинъ огюнде манъа емин этинъиз. 13Бабамнен анамны, агъаларымнен таталарымны ве оларнынъ эписи якъынларыны сагъ къалдыраджагъынъызда ве джанларымызны олюмден къуртараджагъынъызда сёз беринъиз.

14+– Эгер сиз ольдюрильсенъиз, бизим джанларымыз гъайып олсунлар! – дедилер бу адамлар онъа. – Сиз бизим ишимизни ачмасанъыз, РАББИ топракъны бизге бергенде, биз санъа мераметлик этип, садыкъ олурмыз.

15+Сонъ Рахав оларны пенджереден йип ярдымынен ашагъы тюшюрди. Онынъ эви шеэрнинъ диварында эди, ве Рахав дивар ичинде яшай эди. 16Оларгъа:

– Артынъыздан къувалагъанлар сизни расткетирмесинлер деп, дагъгъа кетип, анда учь кунь сакъланып отурынъыз. Артынъыздан къувалагъанлар къайтып кельген сонъ, ёлунъызны девам этерсинъиз, – деди.

17О адамлар Рахавгъа:

– Эгер сен биз айткъанымыз киби япмасанъ, сен бизни емин эттирген еминимизден азат олурмыз. 18Бу топракъкъа кельгенимизде, бизни ашагъы тюшюрген пенджереге къырмызы йип багъла. Ана-бабанъны, агъа-къардашларынъызны ве бабанънынъ бутюн сой-сопларыны эвинъе топла. 19Эгер бирев эвнинъ къапусындан чыкъса, озь олюминде озю къабаатлы олур, биз исе къабаатлы олмайджакъмыз. Сеннен берабер эвинъде олгъан адамларнынъ бириси ольдюрильсе исе, онынъ олюминде биз къабаатлы олурмыз. 20Лякин сен бу ишимизни ачсанъ, сен бизни емин эттирген емининъден бош олурмыз, – дедилер.

21– Яхшы, – деди Рахав, – айткъанынъыз киби олсун.

О, оларны йиберди де, олар кетти. Рахав пенджересине къырмызы йип багълады.

22Джасуслар кетти ве дагъгъа барып чыкъып, артларындан къувалагъанлар къайтмагъандже, анда учь кунь олдылар. Артларындан къувалагъанлар оларны бутюн ёл бою къыдырдылар, лякин тапалмадылар. 23Бундан сонъ бу эки адам артларына къайттылар. Дагъдан тюштилер ве озенни кечип, Нун огълу Ехошуагъа кельдилер, онъа оларнен олып кечкен эр бир шей акъкъында айтып бердилер. 24Сонъ Ехошуагъа:

– РАББИ бутюн бу топракъны бизим къолумызгъа берди. О ернинъ эписи яшагъанларынынъ бизден отьлери патлай, – дедилер.

3

Иордан озенининъ башкъа тарафына кечюв

3^1+Саба танъда Ехошуа исраиллилернен берабер Шиттим шеэринден ёлгъа чыкъып, Иордан янына кельдилер. Озенден кечмейип, Ехошуа ве эписи исраиллилер анда ерлештилер. 2Учь куньден сонъ башлыкълар орду бою юрип, 3+халкъкъа:

– Алланъыз олгъан РАББИнинъ Васиет Сандыгъыны ве оны ташыгъан левийли руханийлерни корьгенде, ерлеринъизден турып, оларнынъ артларындан кетинъиз, – деп буюрдылар. 4– Аранъыздаки узакълыкъ бир километр[*] къадар олсун. Не тюневин, не обирскунь бу ёлдан кечмеген олсанъыз да, ёлунъызны сорамагъа Сандыкъкъа якъын барманъыз.

5Ехошуа халкъкъа:

– Элялланынъыз. Ярын РАББИ аранъызда аджайип шейлер япаджакъ, – деди.

6+Руханийлерге:

– Васиет Сандыгъыны алып, халкънынъ огюнден кетинъиз, – деди.

Олар Сандыкъны алып, халкънынъ огюнден кеттилер.

7О заман РАББИ Ехошуагъа:

– Бугунь Мен сени бутюн Исраильнинъ козю огюнде юксельтмеге башларым, – деди. – Сонъ олар, Мен Мусанен олгъаным дайын, сеннен оладжагъымны билирлер. 8Васиет Сандыгъыны ташыгъан руханийлерге буюр, олар Иордан озенининъ сувларына киргенинен, анда, Иорданнынъ сувунда токътасынлар.

9Ехошуа Исраиль огъулларына:

– Яныма келип, Алланъыз олгъан РАББИнинъ айткъанларыны динъленъиз, – деди. 10+Сонъ Ехошуа къошты: – Тири Алла сизинъ огюнъизден ханаанлыларны, хитлилерни, хивлилерни, перизлилерни, гиргашлыларны, аморлыларны ве евуслыларны къуваджакъ. Сонъ сиз Алла аранъызда олгъаныны анълайджакъсынъыз: 11+бутюн ер юзюнинъ Падишасынынъ Васиет Сандыгъы сизинъ огюнъизден кетип, Иордан озенине киреджек. 12+Озюнъизге Исраильнинъ къабилесинден он эки адамны, эр бир къабиленъизден бир адамны алынъыз. 13+Бутюн ер юзюнинъ Падишасы олгъан РАББИнинъ Сандыгъыны ташыгъан руханийлернинъ аякълары Иорданнынъ сувуна баскъанларынен, Иордан сувунынъ акъымы токътар, ашагъы акъкъан суву дивар киби турар.

14Халкъ озь чадырларыны джыйып, Иорданнынъ башкъа тарафына кечмек ичюн ёлгъа чыкъкъанында, руханийлер Васиет Сандыгъыны алып, халкънынъ огюнден кеттилер. 15+Сандыкъны ташыгъан левийлилер Иордангъа киргенлеринен, Сандыкъны алып кеткен руханийлернинъ аякълары Иордан сувларына баскъанларынен, – Иордан озени исе богъдай орулгъан вакъытта толып-таша, – 16+юкъарыдан акъкъан сув токътады, пек узакъта, Царетан янындаки Адам шеэрининъ янында дивар олып турды. Ашагъы, Арава денъизине, Олю денъизге акъкъан сувнынъ акъымы токътады. 17+Халкъ Ерихоннынъ къаршысында кечти. РАББИнинъ Васиет Сандыгъыны алып кеткен руханийлер Иорданнынъ ортасында къуру ерде къатты турып, эписи Исраиль огъуллары, бутюн халкъ Иордандан кечмегендже, къуру ерде турмакъта эдилер.

4

Хатыра ташлары

4^1Бутюн халкъ Иордан озенинден кечкен сонъ, РАББИ Ехошуагъа:

2– Халкътан он эки адамны, эр бир къабилесинден бирер адамны алып, 3+оларгъа буюрынъыз, мындан, Иордан озенининъ ортасындан, руханийлер къыбырдамайып тургъан ерден он эки таш алсынлар. О ташларны алып, бу гедже геджелейджек еринъизге тиклеп къойсунлар, – деди.

4Ехошуа Исраиль огъулларындан, эр бир къабиледен бирер сайлангъан он эки адамны янына чагъырды 5ве оларгъа:

– Алланъыз олгъан РАББИнинъ Сандыгъы огюнден кетип, Иорданнынъ ортасына барынъыз, – деди. – Андан, исраиллилернинъ къабилелери сайысына коре бирер таш алып, эр биринъиз омузынъызгъа къоюнъыз. 6+Олар сизде алямет олсунлар. Келеджекте огъулларынъыз сизден: «Бу ташларнынъ манасы не я?» – деп сорагъанларында, 7оларгъа: «Манасы будыр: Иордан озенининъ сувлары РАББИнинъ Васиет Сандыгъы огюнде экиге болюнди. Сандыкъ озенден кечеяткъан вакъытта, Иорданнынъ сувлары экиге болюнди. Бойлеликнен, бу ташлар эр вакъыт Исраиль огъуллары ичюн хатыра оладжакълар», – айтынъыз.

8Исраиль огъуллары Ехошуа буюргъанына коре яптылар. РАББИ Ехошуагъа айткъаны киби, олар Исраиль огъулларынынъ къабиле сайысына коре, Иордан ортасындан он эки ташны алып, оларны геджелейджек ерлерине алып кеттилер ве анда къойдылар. 9Ехошуа Васиет Сандыгъыны ташыгъан руханийлер къыбырдамайып тургъан ерлерине, Иорданнынъ ортасына даа он эки ташны къойды. Олар бугунь де андалар.

10Сандыкъны ташыгъан руханийлер Иорданнынъ ортасында тура эдилер. Муса Ехошуагъа буюргъанлары ве РАББИ Ехошуагъа халкъкъа айтмагъа буюргъан эр бир шей ерине кельди. Халкъ исе тез-тез озенден кечти. 11Бутюн халкъ кечкен сонъ, руханийлер де РАББИнинъ Сандыгъыны кечирдилер. Халкъ бунъа бакъа эди. 12+Силялангъан рубенлилер, гъадлылар ве Менашше къабилесининъ ярысы, Муса айткъаны дайын, исраиллилернинъ огюнден кечтилер. 13Къыркъ бинъге якъын дженкке силялангъан аскер дженк этмек ичюн, РАББИнинъ огюнде Ерихоннынъ тегиз ерлерине кеттилер. 14О куню РАББИ Ехошуаны бутюн Исраильнинъ козю огюнде шуретледи. Бундан сонъ халкъ, Мусадан къоркъкъаны дайын, Ехошуадан да онынъ омрю боюнджа къоркътылар.

15РАББИ Ехошуагъа:

16– Эмир эт, Шаатлыкъ Сандыгъыны ташыгъан руханийлер Иордан озенинден чыкъсынлар, – деди.

17Ехошуа руханийлерге:

– Иордандан чыкъынъыз, – деп эмир берди.

18РАББИнинъ Васиет Сандыгъыны ташыгъан руханийлер Иордан озени ортасындан чыкъып, оларнынъ табанлары къуру ялыгъа баскъанларынен, Иорданнынъ сувлары озь ёлунен, тюневин ве обирскунь олгъаны дайын, бутюн ялыларындан толып-ташып акъа башлады.

19Бойлеликнен, биринджи айнынъ онунджы куню халкъ Иордан озенинден кечти ве Ерихоннынъ шаркъ тарафында яткъан Гилгал янында ордунен турды. 20Иордандан алгъан он эки ташны Ехошуа Гилгал еринде къойды 21ве Исраиль огъулларына бойле деди:

– Келеджекте огъулларынъыз сизден: «Бу ташларнынъ манасы не я?» – деп сорагъанларында, 22огъулларынъызгъа бойле анълатынъыз: «Исраиль Иордан озенининъ ортасындан къуру ерден кечти. 23+Сизлер кечмегендже, Алланъыз олгъан РАББИ Иорданнынъ сувларыны къурутты. Бойле этип, бизлер кечмегендже, Алланъыз олгъан РАББИ огюмизден Къызыл денъизни де къуруткъан эди. 24+Шунынъ ичюн ер юзюндеки бутюн халкълар бильсинлер: РАББИнинъ къолу кучьлюдир. Сизлер исе омрюнъиз боюнджа Алланъыз олгъан РАББИден къоркъунъыз».

5

5^1РАББИ Иорданнынъ сувларыны, Исраиль огъуллары кечсинлер деп, къуруткъаныны денъизге тараф Иорданнынъ гъарп тарафында яшагъан эписи аморлы падишалар ве денъиз янындаки эписи ханаанлы падишалар эшиттилер. Къоркъудан оларнынъ отьлери патлады, ве Исраиль огъулларына къаршы турмакъ ичюн джесюрликлери къалмады.

Гилгалда олгъан сюннет

2О заман РАББИ Ехошуагъа:

– Чакъмакъташтан кескин пычакъ яп да, Исраиль огъулларыны экинджи кере сюннет эт, – деди.

3Ехошуа озюне кескин пычакълар япып, Гивеат-Хааралот[*] деген ерде Исраиль огъулларыны сюннет этти.

4+Ехошуа оларны сюннет эткенининъ манасы бойледир: Мысырдан чыкъкъан бутюн халкъ, эписи дженкке ярагъан акъайлар, Мысырдан чыкъып сахра бою юргенлеринде ольдилер. 5Мысырдан чыкъкъан халкъ сюннет этильген эди. Мысырдан чыкъкъан сонъ, сахрада догъгъан акъайлар исе сюннет этильмеген эдилер. 6+Мысырдан чыкъкъан, дженкке ярагъан бутюн халкъ ольмегендже, Исраиль огъуллары 40 йыл сахра бою юрдилер. Олар РАББИнинъ сесини динълемедилер. Шунынъ ичюн РАББИ, бизге бермеге баба-деделерине ант эткен, сютнен бал акъкъан топракъны олар корьмезлер, деп емин этти. 7+Оларнынъ ерине РАББИ оларнынъ огъулларыны осьтюрди, ве Ехошуа оларны сюннет этти. Олар эвель сюннетсиз эдилер, чюнки ёл бою сюннет этильмедилер.

8Бутюн халкъ сюннет этильген сонъ, яхшы олмагъандже, озь ерлеринде, ордуда къалдылар. 9+РАББИ Ехошуагъа:

– Бугунь Мен устюнъизден Мысыр масхаралыгъыны алып ташладым, – деди.

Онынъ ичюн о ер бу куньге къадар Гилгал[*] деп адлана.

10+Исраиль огъуллары Гилгалда ордунен ерлештилер ве айнынъ 14-юнджи кунюнинъ акъшамы Ерихоннынъ тегиз ерлеринде Песах Байрамыны кечирдилер. 11Песахнынъ экинджи куню бу топракънынъ берекетини, маясыз пишкен пителерни, къызартылгъан захирени ашап башладылар. 12+Топракънынъ берекетини ашап башлагъан сонъ, экинджи куню манна башкъа тюшмеди. Исраиль огъулларында манна башкъа ёкъ эди, о йылы олар Ханаан топрагъынынъ берекетини ашадылар.

Нун огълу Ехошуа ве мелек

13+Куньлерден бири Ехошуа Ерихоннынъ янында олгъанында, козьлерини котерип, къолунда къылычы олгъан адамны корьди. Онынъ янына барып, Ехошуа:

– Сен бизимкилеринден я да душманларымыздансынъмы? – деди.

14– Ёкъ, – деди о. – Мен РАББИнинъ ордусынынъ ёлбашчысы олам, онынъ ичюн мында кельдим.

Ехошуа бель букип, бетини ергедже тийгизди ве:

– Эфендим, къулунъа не айтарсынъ? – деди.

15+РАББИнинъ ордусынынъ ёлбашчысы Ехошуагъа:

– Аякъларынъдан аякъкъапларынъны чыкъар, чюнки тургъан еринъ азиздир, – деди.

Ехошуа бойле де япты.

16Ерихон сакинлери Исраиль огъулларындан къоркъкъанлары ичюн, шеэрнинъ къапулары япыкъ ве килитли эдилер. Шеэрден кимсе чыкъмай ве кирмей эди.

6

Исраиллилер Ерихон шеэрини енъелер

6^1Сонъ РАББИ Ехошуагъа:

– Мына Мен Ерихон шеэрини, онынъ падишасыны ве кучьлю аскерлерини сенинъ къолунъа берем. 2Аранъыздан дженкке ярагъан эр кес куньде бир кере, алты кунь девамында шеэрни айланып юрсюн. 3Еди руханий, къой бойнузындан ясалгъан еди бору алып, Сандыкънынъ огюнде кетсинлер. Единджи куню шеэрни еди кере айланынъыз, сонъ руханийлер бору чалсынлар. 4+Олар къой бойнузындан ясалгъан бору чалгъанда, сиз бору сесини эшиткенинъизде, бутюн халкъ юксек сеснен къычырсын. О заман шеэр диварлары ерге йыкъылырлар, ве халкъ бирден эр тарафтан шеэрге кирер, – деди.

5Нун огълу Ехошуа руханийлерни чагъыртып, оларгъа:

– Васиет Сандыгъыны алып кетинъиз. Еди руханий, къой бойнузындан ясалгъан еди боруны алып, РАББИнинъ Сандыгъы огюнде кетсинлер, – деди.

6Халкъкъа Ехошуа:

– Барынъыз, шеэрни айланынъыз. Силялангъан сойларынъыз РАББИнинъ Сандыгъы огюнде кетсинлер, – деди.

7Ехошуа буны халкъкъа айткъан сонъ, къой бойнузындан ясалгъан еди бору алгъан еди руханий РАББИнинъ Сандыгъы огюнде кетип, бору чала эдилер. РАББИнинъ Васиет Сандыгъы артларындан кете эди. 8Бору чалгъан руханийлернинъ огюнден силялангъан аскерлер кете эдилер, арттакилер Сандыкънынъ артындан кете эдилер. Борулар бутюн ёл бою токътамай чала эдилер.

9Ехошуа халкъкъа:

– Къычырманъыз, сеслеринъиз чыкъмасын. Мен сизлерге «Къычырынъыз!» айтмагъанымдже, агъызларынъыздан бир сёз чыкъмасын. Мен сизге «Къычырынъыз!» деген куню исе къычырырсынъыз, – деп эмир берди.

10Бойлеликнен, руханийлер РАББИнинъ Сандыгъынен берабер шеэрни бир кере айланды, сонъ къайтып, ордуда геджеледилер.

11Саба танъда Ехошуа турды, руханийлер РАББИнинъ Сандыгъыны алып кеттилер. 12Къой бойнузындан ясалгъан еди бору алгъан еди руханий РАББИнинъ Сандыгъы огюнден кетип, бору чала эдилер. Аскерлер оларнынъ оглеринден кете эдилер, арттакилер Сандыкънынъ артындан кете эдилер. Кеткенлеринде, бору чала эдилер. 13Бойлеликнен, экинджи куню де, шеэрни бир кере айланып, ордугъа къайттылар. Олар алты кунь бойле эттилер.

14Единджи куню исе эрте, танъ аткъанда турдылар ве шай этип, шеэрни еди кере айландылар. Олар тек бу куню шеэрни еди кере айландылар. 15Руханийлер боруны единджи кере чалгъанда, Ехошуа халкъкъа:

– Къычырынъыз! РАББИ шеэрни сизинъ къолунъызгъа берди. 16+Шеэр ве ичиндеки эр бир шей РАББИ ичюн багъышланып, бутюнлей ёкъ этильмелидир. Ялынъыз ороспу Рахавнен берабер онынъ эвинде олгъан эр бир адам сагъ къалсын. О, биз ёллагъан эльчилерни сакълады. 17+Мукъайт олунъыз, ёкъ этиледжек шейлерден озюнъизге бир шей алманъыз. Эгер алсанъыз, озьлеринъиз ёкъ этиледжексинъиз, Исраиль огъулларынынъ ордусы да айырылгъан шей киби оладжакъ, ве башларына беля тюшюрирсинъиз. 18Бутюн кумюш ве алтын, демир ве бакъырдан ясалгъан савутлар РАББИнинъ азизи олып, Онынъ хазинеси олурлар, – деди.

19+Халкъ юксек сеснен къычырды, ве руханийлер бору чалдылар. Халкъ бору сесини эшиткенинен, юксек сеснен къычырды да, шеэрнинъ дивары ерге йыкъылды, ве бутюн халкъ, эр бири озь тарафындан шеэрге кирип, шеэрни алдылар. 20+Шеэрде олгъан эр шейни: акъайларны, апайларны, яшы-къартыны, огюзлерни, къой-эчки ве эшеклерни – бутюнлей къылычнен ольдюрдилер.

21Топракъны козеткен эки огълангъа исе Ехошуа:

– Анавы ороспунынъ эвине барып, онъа емин эткенинъиз киби, оны ве онен берабер олгъанларны алып чыкъынъыз, – деди.

22+Шеэрни козеткен огъланлар кетип, Рахавны, онен берабер олгъан ана-бабасыны, агъа-къардашларыны, башкъа сой-сопларыны ве эписи акърабаларыны алып чыкъып, Исраиль ордусындан четте ерлештирдилер.

23Шеэрни ве анда олгъан бутюнини якътылар, ялынъыз кумюш, алтын, демир ве бакъыр савутларны РАББИ Эвининъ хазинесине кирсеттилер. 24+Ороспу Рахавны, бабасынынъ эвини ве онен берабер олгъан эписини Ехошуа сагъ къалдырды. Ерихонны козетмек ичюн Ехошуа ёллагъан адамларны сакълагъаны ичюн, Рахав бу куньге къадар исраиллилер арасында яшай.

25+О заман Ехошуа емин этип:

– Бу Ерихон шеэрини янъыдан къураджакъ адам РАББИнинъ огюнде лянет олсун. Шу адам шеэрнинъ темелини къойгъанда, биринджи огълуны джояджакъ. Араба къапусыны аскъанда исе, кучюк огълуны джояджакъ, – деди.

26РАББИ Ехошуанен эди, ве онынъ намы бутюн ер юзюнде даркъалды.

7

Акъаннынъ гунасы

7^1+Исраиль огъуллары ёкъ этиледжек шейлерден алып, оларгъа берильген эмирни боздылар. Ехуданынъ къабилесинден олгъан Зерах огълу Завдийнинъ торуны Къармий огълу Акъан бир къач ёкъ этиледжек шейлерни алды. Сонъ Исраиль огъулларына къаршы РАББИнинъ гъазабы котерильди.

2Ехошуа Ерихондан бир къач адамларны Ай шеэрине ёллады. Ай шеэри Бет-Эльнинъ шаркъ тарафында, Бет-Авен шеэрининъ янында эди. О, оларгъа:

– Барынъыз да, о топракъны огренип келинъиз, – деди.

Олар кетип, Ай акъкъында билип кельдилер. 3Ехошуагъа къайтып, онъа:

– Бутюн халкъ кетмек керекмей. Эки-учь бинъге якъын адам кетсинлер, олар Ай шеэрини къолгъа алсынлар. Бутюн халкъны раатсызлама. Ай адамлары чокъ дегиллер, – дедилер.

4+Анда халкътан учь бинъге якъын адам кетти, лякин Ай шеэрининъ сакинлеринден къоркъып къачтылар. 5Ай сакинлери исраиллилернинъ отуз алты адамыны ольдюрип, шеэр къапуларындан башлап, Шеваримге къадар исраиллилерни къуваладылар, дагъдан тюшкен вакъытларында оларны ольдюрдилер. Бу себептен халкъ кедерленди ве рухтан тюшти.

6+Ехошуа устюндеки урбаларыны йыртты, РАББИнинъ Сандыгъы огюнде йыкъылып, бетини ерге тийгизди ве анда акъшамгъадже ятты. Исраиль акъсакъаллары да ойле яптылар, башларына топракъ септилер.

7+– Ах, РАББИ-ТААЛЯ! – деди Ехошуа. – Бу халкъны Иорданнынъ бу тарафына неге кечирдинъ? Аморлыларнынъ къолуна берип, гъайып этмек ичюнми? Ах, эгер биз Иорданнынъ башкъа тарафында къалып яшагъан олсакъ! 8Я Раббим! Исраиль озь душманларына аркъасыны косьтерген сонъ, мен энди не айтмакъ кереким? 9+Ханаанлылар ве топракънынъ эписи адамлары буны эшитип, бизни сарып алырлар ве адымызны ер юзюнден силип ташларлар. Сонъ Сенинъ улу Адынънен не олур?

10– Тур, – деди РАББИ Ехошуагъа. – Не ичюн сен йыкъылып, бетинъни ерге тийгиздинъ? 11Исраиль гуна къазанды, Мен оларгъа берген васиетимни боздылар. Олар ёкъ этиледжек шейлерден алдылар, хырсызладылар, ялан айттылар ве озь шейлери арасында къойдылар. 12+Бунынъ ичюн Исраиль огъуллары озь душманларына къаршы турамадылар ве оларгъа аркъаларыны косьтердилер. Олар озьлери ёкъ этиледжек шейлер киби олдылар. Эгер аранъыздан ёкъ этиледжек шейлерни ёкъ этмесенъиз, Мен бир даа сизлернен олмам. 13Тур, халкъны элялла да, оларгъа айт: «Сабагъа элялланынъыз. Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИ бойле айта: “Аранъызда ёкъ этиледжек шейлер бар, Исраиль! Бунынъ ичюн, ёкъ этиледжек шейлерни озюнъден ёкъ этмегенинъдже, душманларынъа къаршы турып оламазсынъ”. 14+Ярын сабадан эпинъиз къабиле-къабиле келинъиз. РАББИ косьтерген къабиле сой-сой кельсин. РАББИ косьтерген сой къоранта-къоранта кельсин. РАББИ косьтерген къорантанынъ адамлары бирер-бирер Онынъ огюне кельсинлер. 15Ёкъ этиледжек шейни хырсызлагъан адамны эписи олгъанларынен берабер атеште якъынъыз, чюнки о, РАББИнинъ васиетини бозып, Исраильнинъ арасында акъылсыз шей этти».

16Ехошуа саба эрте турып, Исраильге онынъ янына къабиле-къабиле кельмеге буюрды, ве Ехуданынъ къабилеси косьтерильди. 17+Сонъ Ехуданынъ сойларына кельмеге буюрды, ве Зерахнынъ сою косьтерильди. Сонъ Зерахнынъ союна къоранта-къоранта кельмеге буюрды, ве Завдийнинъ къорантасы косьтерильди. 18Ехошуа онынъ къорантасындан бирер-бирер адам янына кельмесини буюрды, ве Ехуданынъ къабилесинден олгъан Зерах огълу Завдийнинъ торуны Къармий огълу Акъан косьтерильди.

19+– Огълум! – деди Ехошуа Акъангъа. – Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИни шуретле, Онъа шукюр эт! Бир шей гизлемейип, япкъанынъны манъа айт.

20+Акъан Ехошуагъа бойле джевап къайтарды:

– Догъру, мен Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИнинъ огюнде гуна къазандым. Мен бойле яптым: 21+гъаниметнинъ арасында Шинар мемлекетининъ аджайип урбасыны, эки кило кумюш ве ярым кило[*] агъырлыгъында бир кесек алтынны корьдим, оларны бегенип алдым. Бу шейлерни чадырымнынъ ортасында топракъта сакъладым. Кумюшни чукъурнынъ тюбюне къойдым.

22Ехошуа адамларны ёллады, олар чадыргъа чапып кеттилер ве Акъаннынъ чадырында комюльген эр бир шейни таптылар. Кумюш энъ тюбюнде эди. 23Олар эписини чадырдан алып, Ехошуагъа ве эписи Исраиль огъулларына кетирип, РАББИнинъ огюне къойдылар. 24Ондан сонъ Ехошуа ве эписи исраиллилер Зерах огълу Акъанны, кумюш, урба, бир кесек алтынны, огъулларыны, къызларыны, огюзлерини, эшеклерини, къой-эчкилерини, чадырыны ве онда бутюн олгъан шейлерини алып, Акъор вадийине кетирдилер.

25Ехошуа онъа:

– Сен бизим башымызгъа беля тюшюргенинъ ичюн, РАББИ бугунь сенинъ башынъа беля тюшюре, – деди.

Сонъ эписи исраиллилер Акъанны ташнен урып ольдюрдилер. Анда кетирген эр бир шейни ташнен урып ольдюрдилер ве атеште якътылар. 26+Акъаннынъ устюне атып буюк таш обасыны обаладылар. Оба бу куньге къадар сакъланып къалды. Бундан сонъ РАББИнинъ гъазабы ятышты. О ер бу куньге къадар Акъор[*] вадийи деп адлана.

8

Исраиллилер Ай шеэрини енъелер ве виран этелер

8^1+РАББИ Ехошуагъа:

– Къоркъма, рухтан тюшме! Дженклешмеге ярагъан бутюн халкъны янынъа алып, Ай шеэрине дженкнен кет, – деди. – Мына, Мен сенинъ къолунъа Ай падишасыны, онынъ халкъыны, шеэрини ве топрагъыны бердим. 2+Ерихонгъа ве онынъ падишасына сен япкъан шейни Ай шеэрине ве онынъ падишасына да яп. Тек запт этильген малны ве сиз алгъан туварларны озьара пай этинъиз. Шеэрнинъ артында сакъланып, анда азыр олунъыз.

3Ехошуа ве дженкке ярагъан бутюн халкъ Айгъа кетмек ичюн азырландылар. Ехошуа 30 000 джесюр аскерни сайлап алды ве оларны геджесинен ёллап:

4+– Бакъынъыз, сиз шеэрнинъ обир тарафындан сакъланып, анда бекленъиз. Узакъ кетмейип, эпинъиз азыр олунъыз, – деп буюрды. 5+– Мен халкънен берабер исе шеэрнинъ янына барарым да, олар бизге къаршы чыкъкъанларында, биз, эвель киби, олардан къачармыз. 6Олар артымыздан къуваларлар, ве биз оларны шеэрден узакълаштырырмыз, чюнки олар, биз кене къачамыз, деп тюшюнирлер. Биз къачкъанымызда, 7сиз сакълангъан еринъизден чыкъып, шеэрни запт этинъиз. Алланъыз олгъан РАББИ оны къолунъызгъа берер. 8Шеэрни алгъан сонъ, РАББИ айткъаны дайын, оны якъынъыз. Бакъынъыз, буюргъаным киби япынъыз.

9Бойлеликнен, Ехошуа оларны ёллады, ве олар сакъланып, Бет-Эль ве Ай арасында, Ай шеэрининъ гъарбий тарафында ерлештилер. Ехошуа исе о геджеси халкънен геджеледи.

10Ехошуа саба эрте турып, халкъны козьден кечирди ве Исраиль акъсакъалларынен берабер халкънынъ огюнде Ай шеэрине тараф ёл алды. 11Онынъ янында бутюн дженклешмеге ярагъан халкъ шеэрге якъынлашып кельди. 12Ехошуа ордусыны Ай шеэрининъ шималь тарафында ерлештирди. Орду ве Ай шеэри арасында вадий бар эди. Сонъ Ехошуа 5 000 къадар адам алып, оларны Бет-Эль ве Ай шеэри арасында, Ай шеэрининъ гъарбий тарафында, гизли ерде ерлештирди. 13Халкънынъ бутюн ордусы шеэрнинъ шималь тарафында ерлешкен эди, ордунынъ сакълангъан аскерлери исе шеэрнинъ гъарбий тарафында эдилер. Шу геджеси Ехошуа вадийнинъ ортасына кельди.

14Ай падишасы эписини корьди ве ашыкъып, саба эрте турып, шеэр аскерлеринен берабер Исраильнен дженк этмек ичюн, оларгъа къаршы чыкътылар. О, озь халкъынен берабер Аравадаки дженк мейданына чыкъты. Шеэрнинъ артында сакълангъан аскерлер акъкъында исе Ай падишасынынъ хабери ёкъ эди. 15Ехошуа ве Исраиль, енъильгенлер киби, чёльге тараф чапып кеттилер. 16Исраиллилерни къуваламакъ ичюн, Ай аскерлери шеэрде олгъан бутюн халкъны чагъырдылар ве Ехошуаны къувалагъанларында, шеэрден узакълаштылар. 17Ай ве Бет-Эль шеэрлеринде исраиллилернинъ артындан къуваламагъан бир адам къалмады. Исраильни къувалап, олар шеэр къапуларыны ачыкъ къалдырдылар.

18О заман РАББИ Ехошуагъа:

– Къолунъдаки мызрагъынъны Ай шеэри тарафына узат. Мен оны сенинъ къолунъа береджегим, – деди.

Ехошуа къолундаки мызрагъыны шеэрге тараф узатты. 19+Къолуны узаткъанынен, сакълы ерде отургъан аскерлер аман ерлеринден турып, шеэрге чапып кирдилер ве оны запт этип, атеште якътылар. 20Ай аскерлери артларына айланып бакъкъанларында, шеэрден чыкъкъан думан кокке котерильгенини корьдилер. Олардан чёльге къачкъан исраиллилер энди оларны къуваламакъ ичюн артларына айландылар, лякин оларгъа къачмакъ ичюн не огге, не арткъа чареси ёкъ эди. 21Ехошуа ве бутюн Исраиль, сакълы ерде отургъан аскерлер шеэрни алгъанларыны ве шеэрден тютюн кокке котерильгенини корип, артларына къайттылар ве Ай шеэрининъ аскерлерини ольдюрип башладылар. 22+Шеэрни запт эткен аскерлер оларгъа къаршы шеэрден чыкътылар ве, бойлеликнен, Ай аскерлери исраиллилернинъ ортасында къалдылар. Исраиллилер оларны ольдюрип башладылар ве бирини сагъ къалдырмадылар. Ич бир адам не де сагъ къалды, не де къачты. 23+Ай падишасыны исе тири тутып, Ехошуагъа кетирдилер.

24Исраиллилер Ай аскерлерининъ эписини тарлада ве чёльде, олар исраиллилерни къувалагъан ерлерде урып ольдюрдилер. Олар эписи къылычнен ольдюрильген эдилер, ич бири сагъ къалмады. Сонъ исраиллилернинъ эписи Ай шеэрине къайтты ве андаки адамларны къылычнен урып ольдюрдилер. 25О куню ольдюрильген апай ве акъайларнынъ, Ай шеэрининъ эписи сакинлерининъ сайысы 12 000 эди. 26Исраиллилер Ай шеэринде эписи яшагъанларны ольдюрмегендже, Ехошуа мызракънен огюне узаткъан къолуны тюшюрмеди. 27РАББИ Ехошуагъа буюргъанына коре, исраиллилер бу шеэрнинъ бутюн айванларыны ве гъаниметини озьара пай эттилер. 28+Ехошуа Ай шеэрини атеште якъты ве харабеге чевирди. Бу куньге къадар о, бош ердир. 29+Ай падишасыны терекке астылар, ве о, анда акъшамгъадже къалды. Кунь баткъан сонъ исе, Ехошуанынъ эмиринен олюни теректен тюшюрип, шеэр къапулары янына аттылар, ве устюне бир оба таш обаладылар. О, бу куньге къадар сакъланып къалды.

Ехошуа Эвал дагъында давушнен Къанунны окъуй

30+Сонъ Ехошуа Эвал дагъы устюнде Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИге къурбан ерини къурды, 31+буны РАББИнинъ къулу олгъан Муса Исраиль огъулларына буюргъанына коре япты. Муса Теврат китабында язгъанына коре, къурбан ери демир тиймеген бутюн ташлардан къуруладжакъ эди. Онынъ устюнде РАББИге бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны ве аманлыкъ къурбанларыны кетирдилер.

32Сонъ Исраиль огъулларынынъ огюнде, Ехошуа ташларда Муса язгъан Къанунны язды. 33+Бутюн Исраиль, акъсакъаллары, реберлери ве башлыкълары Сандыкънынъ эки четинде, РАББИнинъ Васиет Сандыгъыны ташыгъан левийли руханийлернинъ къаршысына турдылар. Исраиллилер кельмешеклернен берабер тура эдилер: ярысы – Геризим дагъы янында, ярысы – Эвал дагъы янында. Эвельде РАББИнинъ къулу Муса Исраиль халкъыны тамам ойле багъышламагъа буюргъан эди. 34+Сонъ Ехошуа Къануннынъ эписи сёзлерини, Теврат китабында язылгъаны киби, эм багъышлавларны, эм къаргъышларны окъуды. 35+Ехошуа бутюн Исраиль джемаатынынъ, апайларнынъ, балаларнынъ ве араларында яшагъан ят халкълардан олгъанларнынъ огюнде Муса васиет берген эр бир шейни окъуды, бир сёз къачырмады.

9

Гивонлыларнынъ айнеджилиги

9^1Иорданнынъ гъарбий тарафында, дагъларда, тегиз ерлерде ве Акъ денъизнинъ бутюн ялысы боюнда Ливангъа баргъандже олгъан хитлилернинъ, аморлыларнынъ, ханаанлыларнынъ, перизлилернинъ, хивлилернинъ ве евуслыларнынъ падишалары буны эшиттилер. 2+Сонъ олар Ехошуа ве Исраильге къаршы берабер дженк этмек ичюн бирлештилер.

3+Лякин Гивоннынъ адамлары, Ехошуа Ай ве Ерихон шеэрлеринен нелер япкъаныны эшитип, 4айнеджиликке урулдылар. Янларына аш алып ёлгъа чыкътылар, эшеклерининъ устюне эски чувалларны ве эски йыртыкъ ве ямалгъан шарап мешин торбаларыны юкледилер. 5Аякъларындаки аякъкъаплары эски ве ямалгъан, устьлериндеки урбалары эски-пуськю, ёллукъ отьмеклери де къатты ве куфленген эди. 6+Бойле этип, олар Гилгалгъа Ехошуанынъ ордусына кельдилер де, онъа ве эписи исраиллилерге:

– Биз баягъы узакъ яткъан топракътан кельдик. Бизнен барышыкъ шартнамеси тизинъиз, – дедилер.

7Исраиллилер исе хивлилерге:

– Бельки сиз янымызда яшайсынъыз. Насыл этип биз сизлернен барышыкъ шартнамеси тизмек мумкюнмиз? – деп джевап бердилер.

8Олар Ехошуагъа:

– Биз сенинъ къулларынъ оламыз, – дедилер.

– Сиз кимсиз ве къайдан кельдинъиз? – деп сорады олардан Ехошуа.

9+– Биз, сенинъ къулларынъ, Алланъ олгъан РАББИнинъ Намы ичюн, баягъы узакъ яткъан топракътан кельдик, чюнки биз Онынъ Намы ве Мысырда Онынъ бутюн япкъанлары акъкъында эшиттик. 10+Иорданнынъ башкъа тарафында олгъан эки аморлы падишаларгъа: Хешбон падишасы олгъан Сихонгъа ве Башан падишасы олгъан, Аштарот шеэринде акимлик япкъан Оггъа РАББИнинъ бутюн япкъанлары акъкъында эшиттик. 11Сонъ бизим акъсакъалларымыз ве эписи топрагъымызда яшагъанлар бизге бойле дедилер: «Къолларынъызгъа ёллукъ отьмеклерини алып, оларнынъ къаршысына кетинъиз ве оларгъа: “Биз сизинъ къулларынъыз, бизнен барышыкъ шартнамеси тизинъиз”, – айтынъыз». 12Мына бизим пителеримиз. Сизге кельмек ичюн биз эвден чыкъкъан куню олар даа сыджакъ эдилер, шимди исе мына, къуруп куфленип къалдылар. 13Мешин торбалары да, оларны шарапкъа толдургъанымызда, даа янъы эдилер, энди исе йыртылдылар, устюмиздеки урба ве аякъкъапларымыз да баягъы узакъ ёлдан эски олдылар, – дедилер олар.

14+Исраиллилер ёллукъ ашларыны козьден кечирдилер, амма РАББИден акъыл сорамадылар. 15+Ехошуа оларнен барышыкъ шартнамесини тизди, оларны сагъ-селямет къалдыраджагъында сёз берди. Джемаатнынъ башлыкълары да бунъа емин эттилер.

16Барышыкъ шартнамесини тизгенден сонъ учь кунь кечкенинен, исраиллилер о адамлар янларында яшагъан къомшулары олгъаныны эшиттилер. 17+Исраиллилер ёлгъа чыкъып, учюнджи куню хивлилернинъ шеэрлери Гивон, Кефира, Беэрот ве Кирьят-Ярим янына кельдилер. 18Лякин Исраиль огъуллары оларны йыкъмадылар, чюнки джемаатнынъ башлыкълары Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИнинъ Адынен оларны тиймемеге емин эткен эдилер. Бутюн джемаат башлыкъларына къаршы лаф этип башладылар. 19Башлыкъларнынъ эписи исе халкъкъа:

– Биз оларгъа Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИнинъ огюнде ант эттик, онынъ ичюн биз оларгъа тийип оламаймыз. 20Оларгъа мына не япайыкъ: ант эткен еминимиз ичюн башларымызгъа беля тюшмесин деп, биз оларны сагъ-селямет къалдырайыкъ, – дедилер 21+ве: – Яшасынлар. Лякин джемаат башлыкълары айткъаны киби, бутюн джемаат ичюн одун парламагъа ве сув чекмеге меджбур олсунлар, – деп къоштылар.

22Ехошуа хивлилерни янына чагъырып, оларгъа:

– Сиз не мана, янымызда яшап, «биз сизден баягъы узакъта отурамыз», деп ялан айттынъыз? 23Бунынъ ичюн лянет олунъыз! Эр вакъыт къул олып, Алламнынъ эви ичюн одун парлап, сув ташыйджакъсынъыз, – деди.

24+Олар Ехошуагъа бойле джевап къайтардылар:

– Алланъ олгъан РАББИ къулу Мусагъа: «Исраиллилерге бутюн топракъны бер ве бу топракънынъ эписи сакинлерини ольдюр», – буюргъаны бизге, къулларынъа белли олды. Шунынъ ичюн, бизни ольдюрирсинъиз, деп отюмиз патлады, ве биз буны яптыкъ. 25+Энди исе сенинъ къолунъдамыз. Бизлернен насыл догъру ве адалетли сайсанъ, ойле де яп.

26Ехошуа хивлилерни Исраиль огъулларынынъ къолларындан азат этти, ве олар ольдюрильмедилер. 27О куню де Ехошуа оларгъа бутюн джемаат ичюн ве РАББИ сайлап алгъан ерде олгъан къурбан ери ичюн одун кесмекни ве сув ташымакъны буюрды. Олар буны бу куньге къадар япалар.

10

Исраиллилер Гивон шеэри янында аморлыларны енъелер

10^1+Бойле этип, Ехошуа Ай шеэрини запт этип бутюнлей ёкъ этти, Ерихон ве онынъ падишасынен япкъан шейлерни Ай шеэрине ве онынъ падишасына да япты. Гивон адамлары исе исраиллилернен барышыкъ шартнамесини тизип, оларнынъ араларында яшап къалдылар. Ерусалим падишасы Адоний-Цедек буларнынъ эписини эшитти. 2+Онынъ отю патлады, чюнки Гивон шеэри, падиша шеэрлеринден бири киби, балабан, Ай шеэринден биле буюк эди, сакинлери де джесюр аскерлер эдилер. 3О вакъыт Ерусалим падишасы Адоний-Цедек озь адамларыны Хеврон падишасы Хохамгъа, Ярмут падишасы Пирамгъа, Лакиш падишасы Яфиягъа ве Эглон падишасы Девирге ёллады. Оларгъа бойле айтмагъа буюрды:

4– Манъа келип, Гивон шеэрини запт этмеге ярдым этинъиз, чюнки о, Ехошуа ве Исраиль огъулларынен барышыкъ шартнамесини тизди.

5+Беш аморлы падиша: Ерусалимнинъ падишасы, Хевроннынъ падишасы, Ярмутнынъ падишасы, Лакишнинъ падишасы ве Эглоннынъ падишасы берабер топлашып, ёлгъа чыкътылар. Олар ве ордулары, Гивон шеэрине къаршы дженк этмек ичюн, онынъ янына ордунен турдылар. 6Гивоннынъ сакинлери Ехошуанынъ ордусына Гилгалгъа адамларыны ёллап:

– Къулларынъдан юзюнъни чевирме. Тездже кель ве ярдым этип, бизни къуртар. Дагъларда яшагъан эписи аморлы падишалар бизге къаршы топлаштылар, – дедилер.

7Ехошуа Гилгалдан чыкъты, ве онен берабер дженкке ярагъан бутюн халкъ, эписи джесюр аскерлер чыкъты. 8+РАББИ Ехошуагъа:

– Олардан къоркъма. Мен оларны сенинъ къолунъа бердим. Олардан бири санъа къаршы турып оламаз, – деди.

9Ехошуа Гилгалдан чыкъып, бутюн гедже юрди. Келип, душманларгъа апансыздан атылды. 10+Душманлар исраиллилерни корьгенде, РАББИ оларны рухтан тюшюрди, ве исраиллилер оларны Гивонда бутюнлей енъдилер, эм де Бет-Хорон дагъына кеткен ёл бою артларындан къувалап, Азекъа ве Маккедагъа къадар ольдюрдилер.

11+Аморлылар Бет-Хорон дагъынынъ ашагъы тюшкен тарафындан исраиллилерден къачкъанларында, РАББИ коктен оларнынъ устюне Азекъагъа баргъандже балабан ташлар ата эди, ве олар оле эдилер. Таш бурчакълардан ольгенлернинъ сайысы Исраиль огъуллары къылычнен ольдюргенлернинъ сайысына коре чокъ эди.

12РАББИ аморлыларны Исраильнинъ огъулларына берген куню Ехошуа РАББИни чагъырып, исраиллилернинъ огюнде:

– Кунеш! Гивоннынъ устюнде токъта! Ай! Аялон вадийи устюнде токъта! – деди.

13+Кунеш еринде токътап къалды. Ай да, халкъ озь душманларыны джезалагъандже, къыбырдамай тура эди. Бу вакъиа Адалетлилер Китабында язылгъан эди: «Кунеш кокнинъ ортасында турып, бутюн кунь боюнджа батмагъа ашыкъмай эди». 14+Бу куню РАББИ адамнынъ сорагъаныны пек динъледи. Бунъа ошагъан кунь не эвель, не де сонъ олмады. Исраиль ичюн РАББИ дженк этти.

15Сонъ Ехошуа ве онен берабер бутюн Исраиль Гилгалгъа ордусына къайттылар.

Исраиллилер беш аморлы падишаны туталар

16О беш падиша къачып, Маккедада къобада сакъландылар. 17Ехошуагъа: «О падишалар тапылдылар. Олар Маккедада къобада сакъландылар», – деген хабер кетиргенлеринде, 18о:

– Къобанынъ агъзыны балабан ташларнен къапатынъыз, ве оларны къаравулламакъ ичюн, адам къоюнъыз, – деп буюрды. 19– Озьлеринъиз исе токътамайып, душманларынъызны къуваланъыз ве ордуларынынъ арттаки къысмыны ольдюрип ташланъыз. Оларгъа шеэрлерге кетмек ичюн фырсат къалдырманъыз. Алланъыз олгъан РАББИ оларны сизинъ къолларынъызгъа берди.

20Ехошуа ве Исраиль огъуллары озь душмаларыны бутюнлей дарма-дагъын эттилер. Ялынъыз оларнынъ аз къалгъанлары къалелери олгъан шеэрлерге къачып, анда сакъландылар. 21Ондан сонъ эписи аскерлер эсен-аман ордугъа, Маккедада олгъан Ехошуагъа къайтты. Исраиль огъулларына къаршы ич кимсе бир сёз айтмады.

22– Энди къобанынъ агъзыны ачынъыз, – деди Ехошуа. – Эписи беш падишаны къобадан чыкъарып, яныма кетиринъиз.

23Ойле де яптылар. Къобадан онъа беш падишаны: Ерусалимнинъ падишасыны, Хевроннынъ падишасыны, Ярмутнынъ падишасыны, Лакишнинъ падишасыны ве Эглоннынъ падишасыны алып кельдилер. 24+О падишаларны Ехошуанынъ янына кетиргенлеринден сонъ, Ехошуа эписи исраиллилерни чагъырды ве онен берабер дженк эткен орду башлыкъларына:

– Янларына келип, бу падишаларнынъ боюнларына аякъларынъызны басынъыз, – деди.

Олар падишаларнынъ янларына келип, аякъларыны боюнларына бастылар.

25+– Къоркъманъыз, рухтан тюшменъиз. Къуветли ве джесаретли олунъыз. РАББИ сиз дженк эткен эписи душманларынъызнен бойле япаджакъ, – деди оларгъа Ехошуа.

26+Сонъ Ехошуа падишаларны урып ольдюрди ве беш терек устюне асып къойды. Олар акъшамгъадже тереклер устюнде асылып турдылар. 27+Кунь баткъанда исе, Ехошуа оларны тереклерден тюшюрмеге ве олар сакълангъан къобагъа атып, къобанынъ агъзыны балабан ташларнен къапатмагъа буюрды. О ташлар аля бу кунь андадыр.

Исраиллилер дженюбий Ханаанны бойсундыралар

28+О куню де Ехошуа Маккеда шеэрини запт этти. Ехошуа о шеэрни, шеэрнинъ падишасыны ве эр бир тири джанны бутюнлей ёкъ этти. Кимсени сагъ къалдырмады. Ехошуа Ерихон падишасынен япкъан шейни Маккеда падишасына да япты.

29Сонъ Ехошуа ве эписи исраиллилер Маккедадан ёлгъа чыкъып, Ливна шеэрине тараф ёл алдылар ве Ливнагъа къаршы дженкни башладылар. 30РАББИ о шеэрни ве онынъ падишасыны да исраиллилернинъ къолларына берди. О, оларны къылычнен ольдюрди, эр бир тири джанны къырып ташлады. Кимсени сагъ къалдырмады. Ехошуа Ерихон падишасынен япкъан шейни Ливнанынъ падишасына да япты.

31Ехошуа ве онен берабер эписи исраиллилер Ливнадан Лакиш шеэрине ёл алып, этрафында ерлешти ве онъа къаршы дженк этти. 32РАББИ Лакиш шеэрини Исраильнинъ къолуна берди, ве экинджи куню Ехошуа оны запт этти, Ливнагъа япкъан шейни мында да япты, эр бир тири джанны ольдюрип ташлады. 33О вакъыт Гезер падишасы Хорам Лакиш шеэрине ярдым этмек ичюн кельди, лякин Ехошуа оны да, халкъыны да къылычнен ольдюрди, кимсени сагъ къалдырмады.

34Лакиштен Ехошуа ве эписи исраиллилер Эглон шеэрине ёл алып, янында ордунен ерлешти ве онъа къаршы дженк этти. 35О куню де оны запт этип, шеэрнинъ адамларыны къылычларнен ольдюрди ве эр бир тири джанны ольдюрип ташладылар. Лакиштеки киби, шеэрде олгъанларны бутюнлей ёкъ эттилер.

36Ехошуа ве онен берабер эписи исраиллилер Эглон шеэринден чыкъып, Хеврон шеэрине тараф ёл алдылар ве онъа къаршы дженк эттилер. 37Оны ве падишанынъ эписи шеэрлерини запт этип, шеэрнинъ падишасыны ве шеэрлериндеки эр бир тири джанны къылычнен ольдюрдилер. Эглонгъа япкъаны киби, кимсени сагъ къалдырмадылар. Шеэрни ве андаки эр бир тири джанны бутюнлей ёкъ эттилер.

38+Сонъ Ехошуа ве онен берабер эписи исраиллилер артларына къайтып, Девир шеэрине къаршы дженк эттилер. 39Оны ве эписи шеэрлерини запт этип, шеэрнинъ падишасыны ве шеэрлер сакинлерини къылычнен ольдюрди, андаки эр бир тири джанны бутюнлей ёкъ эттилер. Кимсени сагъ къалдырмадылар. Хевроннен ве Ливна ве онынъ падишасынен япкъан шейлерни Девир шеэрине ве онынъ падишасына да яптылар.

40+Ехошуа бутюн дагълы ерлерни ве Негев ерлерини, алчакълыкъларыны, дагъ этеклерининъ янында олгъан ерлерни ве оларнынъ эписи падишаларыны енъди. Кимсени сагъ къалдырмады. Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИ буюргъаны киби, эр бир тири джанны бутюнлей ёкъ этти. 41Ехошуа Къадеш-Барнеа шеэринден башлап Гъаза шеэринедже ве Гошенден башлап Гивон шеэрине баргъандже бутюн виляетлерни енъди. 42Оларнынъ падишаларыны топракъларынен берабер Ехошуа бир кереден алды, чюнки Исраильнинъ тарафында Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИ дженк этти.

43Сонъ Ехошуа ве онен берабер эписи исраиллилер Гилгалгъа, ордуларына къайттылар.

11

Исраиллилер Явин падишаны ве онынъ тарафдарларыны енъелер

11^1Хацор падишасы Явин шуны эшиткенинен, Мадон падишасы Ёвавгъа, Шимроннынъ падишасына, Акъшафнынъ падишасына, 2шималь тарафтаки дагъларнынъ падишаларына ве Аравада Киннеретнинъ дженюп тарафындаки падишаларгъа, алчакълыкъларда ве гъарпта олгъан Нафот-Дор ерининъ падишаларына, 3шаркъ ве гъарптаки ханаанлыларгъа, аморлыларгъа, хитлилерге, перизлилерге, дагълардаки евуслыларгъа ве Мицпа ериндеки Хермон янындаки хивлилерге хабер ёллады. 4+Олар бутюн ордуларынен берабер Ехошуагъа къаршы чыкътылар. Ордуларындаки аскерлернинъ сайысы къарардан чокъ, денъиз ялысындаки къумгъа тенъ кельди. Атларынынъ ве дженк арабаларынынъ да сайысы чокъ эди. 5+Олар эписи берабер топлашып, Исраильге къаршы дженк этмек ичюн, Мером озени янында ордунен ерлештилер.

6+РАББИ Ехошуагъа:

– Олардан къоркъма. Ярын, къарарнен бу вакъытта, Мен оларнынъ эписини Исраильнинъ къолуна ольдюрильмек ичюн берерим. Атларнынъ дамарларыны кесип ташла, ат арабаларыны якъ, – деди.

7Ехошуа ве онен берабер бутюн дженкке ярагъан адамлар Мером озени янында апансыздан пейда олдылар ве оларгъа къаршы атылдылар. 8РАББИ оларны исраиллилернинъ къолуна берди. Исраиллилер оларны енъдилер ве улу Сидонгъадже, Мисрефот-Маимгедже ве шаркъта яткъан Мицпа вадийинедже оларнынъ артларындан къуваладылар. Бир тири джан къалдырмайып, эписини ольдюрдилер. 9РАББИ насыл айткъаны киби, Ехошуа ойле де япты: атларынынъ дамарларыны кесип ташлады, ат арабаларыны исе якъты.

10Ехошуа артына къайтып, Хацор шеэрини запт этти, шеэрнинъ падишасыны къылычнен урып ольдюрди. Хацор исе эвеллери эписи бу падишалыкъларынынъ башлыгъы эди. 11Исраиллилер андаки эр бир тири джанны, ич бирини къалдырмайып къылычнен ольдюрип, бутюнлей ёкъ эттилер, Хацор шеэрини якъып ташладылар.

12+РАББИнинъ къулу Муса буюргъаны киби, Ехошуа бу падишаларнынъ эписи шеэрлерини запт этти ве эписи падишаларыны къылычнен ольдюрди. Бу шеэрлерни бутюнлей ёкъ этти. 13Лякин, юксекликте къурулгъан шеэрлеринден, Ехошуа якъкъан Хацор шеэринден гъайры, исраиллилер бирини якъмады. 14Бу шеэрлернинъ гъаниметини ве айванларыны Исраиль огъуллары озьлерине алдылар, эписи адамларыны къылычнен урып ольдюрдилер. Бир тири джанны къалдырмайып, эписини ольдюрип ташладылар. 15+РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, Муса Ехошуагъа ойле де буюрды, Ехошуа исе тамам ойле де япты. О, РАББИ Мусагъа буюргъанындан бир сёз къачырмады.

Нун огълу Ехошуа бойсундыргъан топракълар

16Бойле этип, Ехошуа бутюн дагълы ерлерни ве Негев виляетини, Гошен топрагъыны ве алчакълыкъта яткъан топракъларны, Арава ерини, Исраиль дагъларыны ве этеклериндеки топракъны енъип алды. 17Сеиргедже узангъан Халакъ дагъындан башлап, Хермон дагъынынъ этегинде яткъан Ливан вадийиндеки Баал-Гъадгъа баргъандже бутюн топракъларны запт этти ве оларнынъ эписи падишаларыны урып ольдюрди. 18Ехошуа бу падишаларнен чокъ вакъыт девамында дженк этти. 19+Гивон сакинлери олгъан хивлилерден гъайры, бир шеэр Исраиль огъулларынен барышыкъ шартнамесини тизмеди. Исраиллилер эписини дженк этип алдылар. 20+Олар Исраильнен дженк этсинлер деп, РАББИ Озю оларнынъ юреклерини къаттырды. РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, оларны аджымайып ольдюрип ташламакъ, бутюнлей ёкъ этмек керек эди.

21+Тамам о вакъытта Ехошуа келип, дагълыкъта: Хевронда, Девирде ве Анавда, бутюн Ехуда дагъларында, бутюн Исраиль дагъларында анакълыларны ольдюрди. Оларны шеэрлеринен берабер бутюнлей ёкъ этти. 22+Исраиллилернинъ топрагъында анакълылардан бири къалмады. Олар тек Гъаза, Гъат ве Ашдод шеэрлеринде къалдылар.

23+Бойлеликнен, РАББИ Мусагъа айткъаны киби, Ехошуа бутюн бу топракъны енъип алды ве къабиле болюнмелерине коре оны исраиллилерге оларнынъ пайы оларакъ берди. Сонъ топракъ дженктен раатланды.

12

Муса енъген падишалар

12^1Исраиль огъуллары енъген падишалар булардыр (исраиллилер бу падишаларнынъ Иордандан шаркъта яткъан, Арнон дерьясындан башлап Хермон дагъынадже олгъан топракъларыны ве шаркътаки бутюн Араваны озьлерине пай оларакъ алды):

2+Аморлыларнынъ падишасы Сихон. О, Хешбон шеэринде яшап, Арнон дерьясынынъ ялысындаки Ароэр шеэринден башлап, аммонлыларнынъ сынъыры олгъан Яббокъ озенинедже укюмдарлыкъ эте эди. Вадийнинъ ортасында ве Гиладнынъ ярысында, 3Аравадаки шаркъта яткъан Киннерет денъизинедже, шаркъта яткъан Арава денъизинедже (Олю денъизгедже), Бет-Ешимотке кеткен ёл бою, Фисга дагъынынъ этегинде яткъан дженюбий топракълар онынъки эди.

4+Онынъ къомшусы Башан падишасы Ог. О, рефалылардан сонъкиси олып, Аштарот ве Эдрей шеэринде яшады. 5О, Хермон ве Салекъа дагъларында, бутюн Башан еринде, гешурлыларнынъ ве маакъалыларнынъ топрагъынадже, Гиладнынъ ярысында, Хешбон падишасы Сихоннынъ сынъырынадже укюмдарлыкъ эте эди.

6+РАББИнинъ къулу Муса ве Исраиль огъуллары оларны ольдюрдилер. РАББИнинъ къулу Муса оларнынъ топракъларыны рубенлилерге, гъадлыларгъа ве Менашше къабилесининъ ярысына оларнынъ пайы оларакъ берди.

Нун огълу Ехошуа енъген падишалар

7Ехошуа ве Исраиль огъуллары Иорданнынъ гъарбий тарафында енъген падишалар булардыр (Ехошуа Ливан вадийиндеки Баал-Гъаддан башлап, Сеирге узангъан Халакъ дагъынадже олгъан топракъларны Исраиль къабилелерине болюнмелерине коре берди: 8дагъларда, алчакълыкъта яткъан топракъларда, Арава еринде, дагъларнынъ этеклеринде, сахрада, Негев еринде, хитлилернинъ, аморлыларнынъ, ханаанлыларнынъ, перизлилернинъ, хивлилернинъ ве евуслыларнынъ топракъларында):

9бир Ерихон падишасы, Бет-Эль янында олгъан бир Ай падишасы,

10бир Ерусалим падишасы, бир Хеврон падишасы,

11бир Ярмут падишасы, бир Лакиш падишасы,

12бир Эглон падишасы, бир Гезер падишасы,

13бир Девир падишасы, бир Гедер падишасы,

14бир Хорма падишасы, бир Арад падишасы,

15бир Ливна падишасы, бир Адуллам падишасы,

16бир Маккеда падишасы, бир Бет-Эль падишасы,

17бир Таппуах падишасы, бир Хефер падишасы,

18бир Афек падишасы, бир Лашарон падишасы,

19бир Мадон падишасы, бир Хацор падишасы,

20бир Шимрон-Мерон падишасы, бир Акъшаф падишасы,

21бир Таанакъ падишасы, бир Мегиддо падишасы,

22бир Кедеш падишасы, Къармел янындаки бир Ёкънеам падишасы,

23Нафат-Дор янындаки бир Дор падишасы, Гилгал янындаки бир Гоим падишасы,

24бир Тирца падишасы, –
джеми олып отуз бир падиша.

13

Запт этильмеген топракълар

13^1Ехошуа къартайып, баягъы яшкъа кирген сонъ, РАББИ онъа бойле деди:

– Сен къартайып баягъы яшкъа кирдинъ, пай оларакъ алынаджакъ топракълар исе даа чокъ. 2Даа енъильмеген топракълар мына: фелестинлилернинъ эписи виляетлери, гешурлыларнынъ бутюн мемлекети, 3+Мысырдан шаркъта яткъан Шихор дерьясындан башлап, шимальде яткъан Экроннынъ сынъырларынадже, ханаанлыларнынъ деп сайылгъан, амма беш фелестинли укюмдарларнынъ топрагъы – Гъаза, Ашдод, Ашкелон, Гъат ве Экрон шеэрлери ве аввалыларнынъ виляетлери. 4Дженюпте ханаанлыларнынъ бутюн топрагъы: сидонлыларнынъ Меара шеэринден башлап Афекке къадар, аморлыларнынъ сынъырларынадже; 5+гиваллыларнынъ топрагъы ве шаркъта олгъан бутюн Ливан дагълары: Хермон дагъынынъ этегинде яткъан Баал-Гъаддан башлап Лево-Хаматкъа къадар.

6Мен Исраиль огъулларынынъ огюнден Ливандан башлап Мисрефот-Маимгедже дагъларда эписи яшагъанларны, эписи сидонлыларны къуваларым. О топракъны, санъа буюргъаным киби, Исраильге пай этип бер. 7Топракъны болип, докъуз къабилеге ве Менашше къабилесининъ ярысына асабалыкъкъа бер.

8+Менашше къабилесининъ экинджи ярысы, рубенлилер ве гъадлылар, РАББИнинъ къулу Муса оларгъа тайинлегени киби, Иорданнынъ шаркъий тарафында топракъ пайыны энди алдылар. 9+Оларнынъ топрагъы – Арнон озенининъ ялысындаки Ароэрден, вадийнинъ ортасында олгъан шеэрден ве Медева тегизлигинден башлап Дивонгъадже, 10Хешбонда аммонлыларнынъ сынъырларына къадар падишалыкъ эткен аморлыларнынъ падишасы Сихоннынъ эписи шеэрлери, 11Гилад, гешурлыларнынъ ве маакъалыларнынъ виляетлери, бутюн Хермон дагълыгъы ве Салекъагъадже олгъан бутюн Башан, 12+Башандаки Огнынъ бутюн падишалыгъы. (Ог Аштарот ве Эдрей шеэрлеринде падишалыкъ эткен эди. Муса енъип къувалагъан рефалылардан о бир озю къалгъан эди.) 13+Исраиль огъуллары гешурлыларны ве маакъалыларны къуваламадылар, ве бу куньге къадар гешурлылар ве маакъалылар Исраильнинъ арасында яшайлар.

14+Левийнинъ къабилесине Муса топракъ пайыны бермеди, чюнки РАББИ айткъанына коре, оларнынъ къысмети – Исраиль Алласы олгъан РАББИнинъ къурбанларыдыр.

Рубен къабилесининъ пайы

15Рубен къабилесининъ сойларына Мусанынъ бергени будыр: 16Арнон дерьясынынъ ялысындаки Ароэр шеэри ве вадийнинъ ортасында ерлешкен шеэрден башлап, Медева шеэрининъ янындаки бутюн тегизлик, 17Хешбон шеэри ве тегиз ерлерде олгъан эписи шеэрлер, Дивон, Бамот-Баал, Бет-Баал-Меон, 18Яхац, Кедемот, Мефаат, 19Кирьятаим, Сивма ве вадийдеки байырда тургъан Церет-Шахар, 20Бет-Пеор, Фисга дагъынынъ этеклери ве Бет-Ешимот, 21+тегиз ерлерде олгъан эписи шеэрлер ве Хешбонда падишалыкъ эткен аморлыларнынъ падишасы Сихоннынъ бутюн падишалыгъы. Муса оны ве эписи Мидьян ёлбашчыларыны – Эвий, Рекем, Цур, Хур ве Реваны енъди. Олар Сихоннынъ башлыкълары олып, о мемлекетте яшай эдилер. 22+Дженкте ольдюрильгенлерден гъайры, исраиллилер келеджекте не оладжагъыны айткъан Беор огълу Беламны ольдюрдилер. 23Рубен огъулларынынъ топракъ сынъырлары Иордан озенине къадар бара эдилер. Рубенлилер сойларынынъ топракъ асабалыгъы, шеэрлери ве койлери будыр.

Гъад къабилесининъ пайы

24Гъад къабилесине, Гъаднынъ огъулларына Мусанынъ бергени будыр: 25Язер топрагъы, Гиладнынъ эписи шеэрлери ве Раббанынъ янында олгъан Ароэрге къадар аммонлыларнынъ яры топрагъы, 26Хешбондан башлап Рамат-Мицпегедже, Бетоним, Маханаимден башлап Девир топрагъынадже; 27вадийде исе – Бет-Харам, Бет-Нимра, Сукъкъот, Цафон ве Хешбон падишасы Сихоннынъ падишалыгъындан къалгъан парча. Топракънынъ сынъыры Иорданнынъ шаркъий тарафында Киннерет денъизине къадар эди. 28Гъадлылар сойларынынъ топракъ асабалыгъы, шеэрлери ве койлери будыр.

Менашше къабилесининъ шаркъий пайы

29Менашше къабилесининъ ярысына, сойларына коре, Муса бергени будыр: 30+сынъыры олгъан Маханаимден башлап бутюн Башан, Башан падишасы Огнынъ бутюн падишалыгъы, Башанда олгъан Яирнинъ эписи койлери, алтмыш шеэр. 31+Гиладнынъ ярысы, Аштарот ве Эдрей шеэрлери – башанлы Огнынъ падишалыкъ шеэрлери – Менашше огълу Макир эвлятларына, яни макирлилернинъ ярысына сойларына коре берильген эди.

32Будыр Ерихоннынъ къаршысында, Иорданнынъ шаркъ тарафында, Моав тегизлигинде Муса берген топракъ пайлары. 33+Левий къабилесине исе Муса топракъ асабалыгъыны бермеди. О, оларгъа айткъаны киби, оларнынъ пайы – Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИдир.

14

Иорданнынъ шаркъ тарафында яткъан топракъларнынъ пай этильмеси

14^1+Ханаан топрагъында исраиллилер алгъан топракъ пайлары будыр. Бу пайларны оларгъа руханий Элазар, Нун огълу Ехошуа ве Исраиль огъуллары къабилелерининъ сой башлыкълары болип бердилер. 2+РАББИ Мусанынъ ярдымынен буюргъаны киби, олар докъуз бучукъ къабилеге джереп чекип больдилер. 3+Эки бучукъ къабилеге Муса Иорданнынъ башкъа тарафында топракъ пайыны берди. Левийлилерге исе оларнынъ арасында топракъ пайы бермеди. 4+Юсуфнынъ огъулларындан эки къабиле асыл олды – Менашше ве Эфраим. Шунынъ ичюн левийлилерге топракъ пайы берильмеди. Оларгъа тек яшамакъ ичюн шеэрлер, ве айванларны бакъмакъ ичюн эм де башкъа ихтияджлар ичюн отлакълар берильди. 5Исраиль огъуллары топракъны пай эткенлеринде, РАББИ Мусагъа буюргъанына коре яптылар.

Къалевнинъ пайы

6+Ехуданынъ огъуллары Ехошуагъа Гилгалгъа кельдилер. Кенизли Ефунненинъ огълу Къалев онъа бойле деди:

– РАББИ Къадеш-Барнеа шеэринде Мусагъа, Алланынъ адамына, меним ве сенинъ акъкъынъда нелер айткъаныны сен билесинъ. 7РАББИнинъ къулу Муса мени Къадеш-Барнеадан топракъны козетмек ичюн ёллагъанында, мен 40 яшында эдим. Мен онъа догъру хабер кетирдим. 8+Меннен баргъан агъаларым халкънынъ юрегини къоркъуздылар, мен исе Аллам олгъан РАББИге джан-юректен хызмет эте эдим. 9+Муса о куню емин этти: «Аягъынъ баскъан ер сенинъ ве балаларынънынъ эбедий къысметидир, чюнки сен Аллам олгъан РАББИге сонъунадже джан-юректен хызмет эттинъ».

10Мына, РАББИ айткъаны киби, мени сагъ къалдырды. РАББИ Мусагъа буны айткъанындан сонъ, Исраиль сахра бою долашып башлагъанындан берли 45 йыл кечти. Иште, бугунь мен 85 яшындам. 11Мен бугунь де, Муса мени ёллагъан куню дайын, эп сагъламым. О вакъыт не къадар кучюм олгъан олса, бугунь де, эм дженк этмек, эм эр бир ишни япмакъ ичюн кучюм бар. 12+Бойлеликнен, о куню РАББИ айткъан дагъны манъа бер. О заман сен, анда анакълылар яшагъаны ве оларнынъ шеэрлери буюк ве пекинген олгъанлары акъкъында озюнъ эшиттинъ. Бельки, РАББИ меннен олур, ве РАББИ айткъаны дайын, мен оларны къуваларым.

13Ехошуа Ефунненинъ огълу Къалевге яхшылыкъ тиледи ве Хеврон шеэрини онъа топракъ пайы оларакъ берди. 14Бойледже, Хеврон шеэри бу куньге къадар кенизли Ефунненинъ огълу Къалевнинъ топракъ пайы олып къалды, чюнки о, Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИге сонъунадже джан-юректен хызмет этти. 15+Хевроннынъ ады эвель Кирьят-Арба эди. О, анакълыларнынъ арасында энъ буюк адамнынъ адынен адлангъан эди.

Сонъ топракъ дженктен раатланды.

15

Ехуда къабилесининъ пайы

15^1Ехуда къабилесининъ топракъ пайы, сойларына коре, Эдом сынъырларына къадар, Негевде яткъан Цин сахрасына къадар, дженюпке тараф узана эди. 2Оларнынъ дженюбий сынъыры Олю денъизнинъ дженюп тарафында олгъан корьфезден башлап, 3Акъреплер тёпелигининъ дженюп тарафындан кечип, Цинге тараф девам эте ве Къадеш-Барнеагъа коре дженюпке котериле эди. Сонъ Хецроннынъ янындан кечип, Аддаргъа тараф кете ве Къаркъагъа тараф чевире эди. 4+Сонъ Ацмондан кечип, Мысырнынъ сынъырында олгъан вадийге тараф котерилип, Акъ денъиз янында бите эди. Будыр оларнынъ дженюп сынъыры.

5Шаркъ сынъыры – Иорданнынъ агъзынадже баргъан Олю денъиз.

Шималь сынъыры Иордан агъзынынъ янындаки денъиз корьфезинден башлап, 6+Бет-Хогълагъа котерилип, Бет-Араванынъ шималь тарафындан кечип, Рубен огълу Боханнынъ ташынадже девам эте эди. 7Сонъ сынъыр Акъор вадийден Девирге тараф котерилип, шимальге, озенден дженюпте яткъан Адуммим тёпелигининъ къаршысында олгъан Гилгалгъа чевире эди. О, Эн-Шемешнинъ сувларына узанып, Эн-Рогель янында бите эди. 8Сонъ сынъыр евуслылар шеэри олгъан Ерусалимнинъ дженюбий тарафындан Бен-Хинном вадийине тараф котериле эди. Андан сынъыр Рефаим вадийининъ шималь четинде ерлешкен Хинном вадийинден гъарпта яткъан дагънынъ тёпесине котериле эди. 9Дагъ тёпесинден сынъыр Нефтоах чокърагъына узана, андан да Эфрон дагъынынъ шеэрлерине, сонъ Баалагъа, я да Кирьят-Яримге тараф чевире эди. 10Сонъ Бааладан гъарпкъа Сеир дагъына тараф чевире, Ярим, я да Кесалон дагъынынъ шималь тарафындан кечип, Бет-Шемешке тараф тюше ве Тимнадан кече эди. 11О, Экрон дагъынынъ шималь тарафындан кечип, Шиккеронгъа чевире, Баала дагъындан кечип, тап Явнеэльге бара эди. Сынъырнынъ сонъу Акъ денъиз янында бите эди.

12Гъарбий сынъыр – Акъ денъизнинъ ялысы.

Ехуда огъулларынынъ, сойларына коре, чевре-четининъ сынъырлары бойледир.

Къалев Хеврон ве Девир шеэрлерини запт эте

13+РАББИ буюргъаны киби, Ехошуа Ефунненинъ огълу Къалевге Ехуда огъулларынынъ арасында топракъ пайыны берди – Кирьят-Арбаны, я да Хеврон шеэрини. Анакъ бабасынынъ ады Арба эди. 14+Къалев андан Анакънынъ учь огълуны къувалады: Шешайны, Ахиманны ве Талмайны, – Анакънынъ балаларыны. 15+Андан Къалев Девир шеэрининъ адамларына къаршы кетти. Девир эвель Кирьят-Сефер деп адлана эди.

16+– Кирьят-Сеферге атылып оны запт эткен адамгъа мен озь къызым Акъсаны акъайгъа берерим, – деди Къалев.

17Шеэрни Къалевнинъ къардашы олгъан Кеназнынъ огълу Отниэл запт этти, ве Къалев онъа озь къызы Акъсаны акъайгъа берди.

18Бир кунь Акъсаны бабасындан тарла сорамакъны огреттилер. О, онъа кельгенде, эшектен тюшти. Къалев ондан:

– Не истейсинъ? – деп сорады.

19+– Манъа бир бахшыш бер, – деди къызы. – Сен манъа Негевде топракъ бердинъ, энди сув чокъракъларыны да бер.

Ве Къалев онъа юкъары ве ашагъы сув чокъракъларыны да берди.

Ехуда къабилесининъ шеэрлери

20Ехуда къабилесининъ топракъ пайы, сойларына коре, будыр:

21Ехуда къабилесининъ энъ дженюп тарафында, Негевде, Эдом мемлекетининъ сынъырына тараф олгъан шеэрлер мына: Къавцеэл, Эдер, Ягур, 22Кина, Димона, Адада, 23Кедеш, Хацор, Йитнан, 24Зиф, Телем, Беалот, 25Хацор-Хадатта, Кериот-Хецрон (яни Хацор), 26Амам, Шема, Молада, 27Хацар-Гъадда, Хешмон, Бет-Пелет, 28Хацар-Шуал, Беэр-Шева, Бизиотья, 29Баала, Иим, Эцем, 30Элтолад, Кесил, Хорма, 31Цикълагъ, Мадманна, Сансанна, 32Леваот, Шилхим, Айин, Риммон – койлеринен берабер 29 шеэр.

33Алчакълыкъта олгъан шеэрлер булардыр: Эштаол, Цора, Ашна, 34Заноах, Эн-Гъанним, Таппуах, Энам, 35Ярмут, Адуллам, Сокъо, Азекъа, 36Шаараим, Адитаим, Гедера (яни Гедеротаим) – койлеринен берабер 14 шеэр.

37Ценан, Хадаша, Мигдал-Гъад, 38Дилеан, Мицпа, Ёкътеэл, 39Лакиш, Боцкъат, Эглон, 40Къаббон, Лахмас, Китлиш, 41Гедерот, Бет-Дагон, Наама, Маккеда – койлеринен берабер 16 шеэр.

42Ливна, Этер, Ашан, 43Ифтах, Ашна, Нецив, 44Кеила, Акъзив, Мареша – койлеринен берабер докъуз шеэр.

45Этрафындаки шеэрлер ве койлеринен берабер Экрон шеэри; 46Экрондан гъарпта яткъан – Ашдоднынъ янында олгъан эписи шеэрлер койлеринен берабер; 47Ашдод ве этрафындаки эписи шеэрлер ве койлер; Гъаза ве этрафындаки эписи шеэрлер ве койлер. Сынъырлары Мысыр вадийи ве улу денъизге къадар узана эди.

48Дагъларда олгъан шеэрлер:

Шамир, Яттир, Сокъо, 49Данна, Кирьят-Санна (яни Девир), 50Анав, Эштемо, Аним, 51Гошен, Холон ве Гило – койлеринен берабер он бир шеэр.

52Арав, Дума, Эшан, 53Яним, Бет-Таппуах, Афекъа, 54Хумта, Кирьят-Арба (яни Хеврон) ве Циор – койлеринен берабер докъуз шеэр.

55Маон, Къармел, Зиф, Ютта, 56Йизреэл, Ёкъдеам, Заноах, 57Къаин, Гива ве Тимна – койлеринен берабер он шеэр.

58Халхул, Бет-Цур, Гедор, 59Маарат, Бет-Анот ве Элтекон – койлеринен берабер алты шеэр.

60Кирьят-Баал (яни Кирьят-Ярим), ве Рабба – койлеринен берабер эки шеэр.

61Сахрада олгъан шеэрлер:

Бет-Арава, Миддин, Секъакъа, 62Нившан, Туз Шеэри ве Эн-Геди – койлеринен берабер алты шеэр.

63+Ехуда огъуллары Ерусалимде яшагъан евуслыларны къувалап оламадылар, ве онынъ ичюн олар бу куньге къадар Ехуда огъулларынен берабер Ерусалимде яшайлар.

16

Эфраим ве Менашше къабилелерининъ пайлары

16^1Сонъ джереп Юсуф огъулларына тюшти. Оларнынъ пайы Ерихон янында олгъан Иордандан, Ерихон сувларынынъ шаркъ тарафына, сахрадан кечип, Ерихондан Бет-Эль дагъларына тараф узана эди. 2+Бет-Эльден, яни Луздан девам этип, Атароткъа, аркълыларнынъ топракъларына кече, 3сонъ яфлетлилернинъ топракъларына, гъарпкъа, ашагъы Бет-Хорон виляетине ве Гезерге къадар тюше ве Акъ денъиз янында бите эди.

4Юсуфнынъ огъуллары Менашше ве Эфраим озь топракъ пайларыны алдылар.

Эфраим къабилесининъ пайы

5Эфраим къабилесининъ сойларына коре олгъан топракълары будыр: пайларынынъ сынъыры шаркъта яткъан Атарот-Аддардан башлап, юкъары Бет-Хоронгъадже кечип, 6денъизге тараф узана эди. Шимальде яткъан Микметаттан шаркъкъа Таанат-Шилогъа тараф айланып, онынъ артындан шаркъта яткъан Яноахкъа кече эди. 7Сонъ Яноахтан Атароткъа ве Наарагъа тюшип, Ерихонгъа къошула ве Иордангъа чыкъа эди. 8Таппуахтан сынъыр Къана озенине тараф гъарпкъа кете ве денъиз янында бите эди. Будыр Эфраим къабилесининъ, сойларына коре олгъан топракъ пайы. 9Мында даа менашшелилернинъ пайындан эфраимлилерге айырылгъан койлеринен берабер эписи шеэрлер кире эдилер.

10+Олар Гезерде яшагъан ханаанлыларны къуваламадылар. Бу куньге къадар ханаанлылар Эфраим огъулларынынъ арасында яшайлар ве оларнынъ ыргъатлары олып, агъыр ишлер япалар.

17

Менашше къабилесининъ гъарбий пайы

17^1+Сонъ джереп Юсуфнынъ биринджи огълу олгъан Менашшенинъ къабилесине тюшти. Дженкте джесюр олгъан Гиладнынъ дедеси Менашшенинъ огълу Макирге Гилад ве Башан шеэрлери айырылгъан эди. 2+Менашшенинъ къалгъан огъулларына, сойларына коре, топракъ пайлары айырылгъан эдилер: Авиэзернинъ огъулларына, Хелекнинъ огъулларына, Асриэлнинъ огъулларына, Шекемнинъ огъулларына, Хефернинъ огъулларына ве Шемиданынъ огъулларына. Олар Юсуф огълу Менашшенинъ эвлятлары, сойларына коре олгъан эркеклеридир.

3+Менашше огълу Макир огълу Гилад огълу Хефернинъ огълу Целофехаднынъ огъуллары олмайып, тек къызлары бар эди. Мына оларнынъ адлары: Махла, Ноа, Хогъла, Милкъа ве Тирца. 4Олар руханий Элазаргъа, Нун огълу Ехошуагъа ве башлыкъларгъа келип:

– РАББИ Мусагъа бизге топракъ пайыны агъаларымызнынъ арасында бермеге эмир эткен эди, – дедилер.

Ве оларгъа, РАББИ буюргъаны киби, эмджелерининъ арасында топракъ пайы берильди. 5Иордан озенинден шаркъта яткъан Гилад ве Башан топракъларындан гъайры, Меннашшенинъ пайына даа он топракъ пайы айырылды. 6Менашше къабилесининъ къызларына огъулларынынъ арасында пай айырылды. Гилад топрагъы исе Менашшенинъ къалгъан огъулларына берильди.

7Менашшенинъ топрагъы Ашерден башлап, Шекемнинъ янында яткъан Микметаткъадже узана эди. Оларнынъ сынъыры андан дженюпке, Эн-Таппуах сакинлерине тараф девам эте эди. 8Таппуах топрагъы Менашшеге берильди, Менашшенинъ сынъырында ерлешкен Таппуах шеэри исе эфраимлилерге берильди. 9Сонъ сынъыр Къана вадийине тараф, дженюпке узана эди. Анда олгъан Эфраимнинъ шеэрлери Менашшенинъ шеэрлери арасында ерлешкен эдилер. Сонъ Менашшенинъ топракъ сынъыры озеннинъ шималь тарафындан кечип, денъиз янында бите эди. 10Дженюптеки топракъ Эфраимнинъ, шимальдеки исе Менашшенинъ эди. Менашшенинъ топракълары денъизгедже узанып, шимальде Ашернен, шаркъта Йиссакъарнен сынъырдаш эдилер.

11Йиссакъар ве Ашер топракъларында Бет-Шеан ве Ивлеам шеэрлери этрафындаки койлеринен берабер, Дорнынъ, Эн-Дорнынъ, Таанакънынъ ве Мегиддонынъ адамлары этрафындаки койлеринен берабер, ве Нафетнинъ учеви Менашшенинъки эдилер. 12+Менашше огъуллары бу шеэрлернинъ сакинлерини къувып оламадылар, ве ханаанлылар бу топракъта эп яшай къалдылар. 13Исраиллилер кучьке кирген сонъ, ханаанлыларгъа озь ишлерини беджермеге меджбур эттирдилер, амма къуваламадылар.

Юсуф эвлятларынынъ шикяетлери

14+Юсуфнынъ огъуллары Ехошуадан:

– РАББИ бизни багъышлагъаны киби чокъ сайылы олгъанымызгъа бакъмадан, не ичюн сен бизим топракъ пайымызгъа бир джереп чекип, тек бир пайны бердинъ? – деп сорадылар.

15– Эгер сиз чокъ сайылы олсанъыз, – деди Ехошуа, – ве Эфраим дагъы сизге тарашлыкъ этсе, ормангъа барып, озьлеринъизге перизлилер ве рефалыларнынъ топракъларында ер темизлеп алынъыз.

16+Юсуфнынъ огъуллары:

– Дагълар бизге тарашлыкъ этелер, лякин тегиз ерлерде, Бет-Шеан шеэринде ве этрафындаки койлерде ве Йизреэл вадийинде яшагъан эписи ханаанлыларда демир дженк арабалары бар, – дедилер.

17Ехошуа Юсуфнынъ эвине, Эфраим ве Менашшеге:

– Сиз чокъ сайылысынъыз, ве кучюнъиз буюктир. Сизде тек бир джереп олмаз, 18дагъ да сизинъ оладжакъ, орман да. Сиз оны темизлерсинъиз, ве о, бутюнлей сизинъ оладжакъ. Ханаанлыларда демир дженк арабалары ве олар кучьлю олгъанына бакъмадан, сиз оларны къуварсынъыз, – деди.

18

Къалгъан топракънынъ пай этильмеси

18^1+Исраиль огъулларынынъ бутюн джемааты Шилода топлашып, анда Корюшюв Чадырыны къойдылар. Бутюн топракъ энди оларнынъ къолунда эди. 2Исраиль огъулларындан топракъ пайыны даа алмагъан еди къабиле къалды. 3Ехошуа исраиллилерге:

– Барып, деделеринъизнинъ Алласы олгъан РАББИ сизге берген топракъны асабалыкъкъа алмакъ ичюн, даа чокъ тюшюнип отураджакъсынъызмы? 4Эпинъиз къабилелеринъизден учер адам беринъиз. Мен оларны ёлларым да, олар барып топракъ бою кечерлер ве оны пайларгъа не дайын больмек кереги акъкъында айтып берип, манъа къайтып келирлер. 5Топракъны еди пайгъа больсюнлер. Ехуда къабилеси озь топрагъында дженюпте къалсын, Юсуф къабилеси озь топрагъында шимальде къалсын. 6Топракънынъ еди парчасы акъкъында япкъан тасвиринъизни манъа кетирип беринъиз. Мен мында Алламыз олгъан РАББИнинъ юзю огюнде сизге джереп чекерим. 7+Левийлилерге исе аранъыздан пай ёкъ, чюнки оларнынъ къысмети – РАББИнинъ руханийлери олмагъа. Гъад къабилеси, Рубен къабилеси ве Менашше къабилесининъ ярысы озь пайларыны Иорданнынъ шаркъий тарафындан алдылар. Оны оларгъа РАББИнинъ къулу Муса берди, – деди.

8О адамлар ёлгъа чыкътылар. Ехошуа топракъны тасвир этмек ичюн кеткен адамларгъа:

– Топракъны бойдан-бойгъа кечинъиз, тасвир этинъиз ве манъа къайтып келинъиз. Мен мында РАББИнинъ козю огюнде, Шилода сизге джереп чекерим, – деп буюрды.

9О адамлар кеттилер, топракъ бою кечтилер, шеэрлерине коре топракънынъ еди пайыны тасвир этип, китапта яздылар ве Ехошуагъа, ордусына Шилогъа къайтып кельдилер. 10Ехошуа Шилода РАББИнинъ козю огюнде джереп чекти ве анда Исраиль огъулларына топракънынъ пайларыны берди.

Биньямин къабилесининъ пайы

11Биринджи джереп Биньяминнинъ къабилесине, сойларына коре тюшти. Топракъ пайы оларгъа Ехуда огъуллары ве Юсуф огъулларынынъ ортасында тюшти: 12оларнынъ сынъыры шималь тарафында Иорданнынъ янындан башлай, Ерихонны шималь тарафындан айлана, гъарпкъа дагъларгъа тараф котериле ве Бет-Авен сахрасында бите эди. 13Андан о Лузнынъ, я да Бет-Эльнинъ дженюп тарафына кетип, ашагъы Бет-Хороннынъ дженюп тарафына ерлешкен Атарот-Аддар дагъына тараф тюше эди. 14Бет-Хороннынъ къаршысында олгъан тёпеликтен, дженюпте сынъыр гъарп тарафы бою дженюпке айлана ве Кирьят-Баал, яни Кирьят-Ярим (Ехуда огъулларынынъ шеэри) янында бите эди. Бу онынъ гъарбий тарафы эди.

15Дженюбий сынъыр гъарпта Кирьят-Яримден башлап, Нефтоах чокърагъына кете эди, 16Рефаим вадийинден шимальде яткъан, Бен-Хинном вадийининъ къаршысында олгъан дагъ этегине тараф тюше эди, Хинном вадийи бою евуслылар шеэрининъ дженюп тарафында ве сонъ Эн-Рогельге ашагъы тюше эди. 17+Сонъ о шимальге айлана эди, Эн-Шемеш тарафкъа кетип, Адуммим тёпелиги къаршысында олгъан Гелилоткъа тараф узана ве Рубен огълу Боханнынъ ташына тюше эди. 18Араванынъ огюнде шималь тарафында джапкъа узана ве Аравагъа тюше эди. 19Сонъ сынъыр Бет-Хогъланынъ шималь джабына кете ве Иорданнынъ дженюбий четинде олгъан Олю денъизнинъ шималь корьфези янында бите эди. Бу дженюбий сынъырдыр.

20Шаркъ тарафындаки сынъыр Иордан эди.

Будыр Биньямин огъулларынынъ сойларына коре, чевре-четини сынъырлангъан топракъ пайы.

21Биньямин къабилесининъ сойларына коре олгъан шеэрлери булардыр: Ерихон, Бет-Хогъла, Эмек-Кециц, 22Бет-Арава, Цемараим, Бет-Эль, 23Аввим, Пара, Офра, 24Кефар-Аммоний, Офни, Гева – койлеринен берабер 12 шеэр.

25Гивон, Рама, Беэрот, 26Мицпа, Кефира, Моца, 27Рекем, Ирпеэл, Тарала, 28+Цела, Хаэлеф, евуслыларнынъ шеэри (яни Ерусалим), Гива ве Кирьят – койлеринен берабер 14 шеэр.

Будыр Биньямин огъулларынынъ сойларына коре олгъан топракъ пайы.

19

Шимеон къабилесининъ пайы

19^1Экинджи джереп Шимеонгъа, сойларына коре Шимеон огъулларынынъ къабилесине тюшти. Оларнынъ топракъ пайы Ехуда огъулларынынъ топрагъында эди. 2+Оларнынъ топракъ пайында бойле шеэрлер бар эди: Беэр-Шева, Шева, Молада, 3Хацар-Шуал, Бала, Эцем, 4Элтолад, Бетул, Хорма, 5Цикълагъ, Бет-Маркъавот, Хацар-Суса, 6Бет-Леваот ве Шарухен – койлеринен берабер 13 шеэр; 7Айин, Риммон, Этер ве Ашан – койлеринен берабер дёрт шеэр. 8Ондан гъайры, Баалат-Беэрге, яни Негевде ерлешкен Рамагъа баргъандже, бу шеэрлернинъ чевре-четинде олгъан эписи койлер оларнынъки эдилер.

Шимеон огъулларынынъ къабилесининъ, сойларына коре олгъан топракъ пайлары будыр. 9+Шимеон огъулларынынъ пайы Ехуда огъулларынынъ топракъ пайындан алынгъан эди, чюнки Ехуда огъулларынынъ пайы пек чокъ эди. Шунынъ ичюн Шимеон огъуллары озь пайыны оларнынъ топракълары арасындан алдылар.

Зевулун къабилесининъ пайы

10Учюнджи джереп Зевулун къабилесине, сойларына коре тюшти.

Оларнынъ пай сынъыры Саридгедже бара эди. 11Гъарпкъа о, денъизге ве Маралагъадже барып, Даббешетке къошулып, Ёкънеам янында олгъан озенгедже узана эди. 12Саридден сынъыр шаркъкъа, кунь догъгъан тарафкъа, Кислот-Таворнынъ топракъларына барып, Давераткъадже узана ве Яфиягъа котериле эди. 13Сонъ о, шаркъкъа, Гъат-Хефер ве Эт-Къацинге тараф кетип, Риммонгъа котерилип, Неагъа айлана эди. 14Андан сынъыр шимальде Ханнатонгъа тараф айланып, Ифтах-Эль вадийинде бите эди. 15Пайгъа даа Къаттат, Нахалал, Шимрон, Идала ве Бет-Лехем шеэрлери кире эдилер – койлеринен берабер 12 шеэр.

16+Будыр Зевулун огъулларынынъ, сойларына коре олгъан топракъ пайы, будыр оларнынъ шеэр ве койлери.

Йиссакъар къабилесининъ пайы

17Дёртюнджи джереп Йиссакъаргъа, Йиссакъар огъулларына, сойларына коре тюшти.

18Оларнынъ сынъыры бойле шеэрлерге узана эди: Йизреэл, Кесуллот, Шунем, 19Хафараим, Шион, Анахарат, 20Раббит, Кишион, Эвец, 21Ремет, Эн-Гъанним, Эн-Хадда, Бет-Паццец. 22Сынъыры Тавор, Шахацума ве Бет-Шемешке къошулып, Иорданнынъ янында бите эди – койлеринен берабер 16 шеэр.

23Будыр Йиссакъар огъуллары къабилесининъ, сойларына коре олгъан топракъ пайы, будыр оларнынъ шеэр ве койлери.

Ашер несилининъ пайы

24Бешинджи джереп Ашер къабилесине, сойларына коре тюшти. 25Онынъ топрагъында бойле шеэрлер бар эди: Хелкъат, Халий, Бетен, Акъшаф, 26Алламмелек, Амад, Мишал. Гъарпта сынъыр Къармел ве Шихор-Ливнаткъа къошула, 27шаркъкъа Бет-Дагонгъа тараф айлана, Зевулун топрагъына ве Ифтах-Эль вадийине къошулып, Къавулнынъ сол тарафындан кечип, Бет-Эмек ве Неиэлге тараф шимальге кете эди. 28Сонъ о, Эврон, Рехов, Хаммон ве Къанагъа тараф буюк Сидонгъадже кете эди. 29Ондан сонъ сынъыр арткъа Рамагъа тараф айлана, пекинген Тир шеэрине кетип, Хосагъа айлана ве Акъзив деген ерде денъиз янында бите эди. 30Умма, Афек ве Рехов шеэрлери де анда эди. Эписи олып, койлеринен берабер 22 шеэр.

31Будыр Ашер огъуллары къабилесининъ, сойларына коре олгъан топракъ пайы, будыр оларнынъ шеэр ве койлери.

Нафталий къабилесининъ пайы

32Алтынджы джереп Нафталий огъулларына, сойларына коре тюшти.

33Онынъ сынъыры Хелефтен ве Цаананнимдеки эмен орманындан башлап, Адамий-Некевге, Явнеэльге ве Лаккумгъа кетип, Иордан янында бите эди. 34Сонъ сынъыр гъарпкъа Азнот-Таворгъа айлана, андан Хукъокъкъа тараф кете ве дженюпте Зевулуннынъ топрагъына, гъарпта Ашернинъ топрагъына, шаркъта Ехудагъа ве Иордангъа къошула эди. 35Пекитильген шеэрлер булар эди: Циддим, Цер, Хаммат, Ракъкъат, Киннерет, 36Адама, Рама, Хацор, 37Кедеш, Эдрей, Эн-Хацор, 38Йирон, Мигдал-Эль, Хорем, Бет-Анат ве Бет-Шемеш – койлеринен берабер 19 шеэр.

39Будыр Нафталий огъуллары къабилесининъ, сойларына коре олгъан топракъ пайы, оларнынъ шеэрлери ве койлери.

Дан къабилесининъ пайы

40Единджи джереп Дан огъулларына, сойларына коре, тюшти. 41Оларнынъ топракъларында бойле шеэрлер бар эди: Цора, Эштаол, Ир-Шемеш, 42Шаалаббин, Аялон, Йитла, 43Элон, Тимна, Экрон, 44Элтеке, Гиббетон, Баалат, 45Ехуд, Бене-Беракъ, Гъат-Риммон, 46+Ме-Яркон ве Яффанынъ къаршысында олгъан Ракъкъон шеэри виляетинен берабер. 47+Дан огъуллары Лешем шеэрине къаршы дженк этип чыкътылар ве оны запт этип, шеэр адамларыны къылычнен ольдюрдилер, озьлерине асабалыкъкъа алдылар ве анда яшамакъ ичюн ерлештилер. Олар Лешем шеэрини баба-дедесининъ адынен, яни «Дан» деп адландырдылар.

48Будыр Дан огъуллары къабилесининъ, сойларына коре олгъан топракъ пайы, будыр шеэр ве койлери.

Нун огълу Ехошуанынъ пайы

49Топракъларны сынъырларына коре пай этип битирген сонъ, исраиллилер озь араларында Нун огълу Ехошуагъа да пай айырдылар. 50+РАББИ буюргъаны киби, олар онъа о озюне сорагъан Эфраим дагъларында ерлешкен Тимнат-Серах шеэрини бердилер. Ехошуа о шеэрни янъыдан къурды ве анда яшап башлады.

51Шилода, Корюшюв Чадырынынъ кириши янында, руханий Элазар, Нун огълу Ехошуа ве сойларынынъ башлыкълары Исраиль огъуллары къабилелерине РАББИнинъ огюнде джереп чекип берген топракъ пайлары будыр. Бунынънен топракънынъ пай этильмеси битти.

20

Сакъланмакъ ичюн шеэрлер

20^1РАББИ Ехошуагъа бойле деди:

2+– Исраиль огъулларына айт, олар озьлерине сакъланмакъ ичюн шеэрлерни къурсунлар. Мен буны сизге Мусанен айттыргъан эдим. 3Анда къара фикири олмайып, башкъасыны янъылып ольдюрген адамнынъ къачып кетмеге чареси олсун. Олар тёкюльген къан ичюн акъкъыны аладжакъ адамдан сакъланмакъ ичюн ер олсунлар. 4О шеэрлернинъ бирине къачып кеткен адам шеэр къапулары янына турып, озь иши акъкъында бу шеэр акъсакъалларына айтып берсин. Олар оны озь шеэрине кирсетип, оларда яшамакъ ичюн онъа ер берсинлер. 5Тёкюльген къан ичюн акъкъыны аладжакъ адам оны къувалап кельгенинде, акъсакъаллар къатильни онынъ къолуна бермесинлер, чюнки о, къара фикири олмайып, оны аселет ольдюрмеди ве не тюневин, не де обирскунь о адамдан нефретленди. 6О адам джемаатнынъ огюнде суд этильмек ичюн турмагъандже ве о заман олгъан баш руханий ольмегендже, шеэрде яшасын. Сонъ ольдюрген адам озь эвине, къачып кеткен шеэрине къайтсын.

7Исраиллилер Галилеяда, Нафталий дагъларында Кедеш шеэрни, Эфраим дагъларында Шекем шеэрни ве Ехуданынъ дагъларында Кирьят-Арба, яни Хеврон шеэрини айырдылар. 8Ерихоннынъ къаршысында олгъан Иорданнынъ шаркъий тарафында: Рубеннинъ къабилесинде, тегизликте, сахрада Бецер шеэрини сайладылар, Гъаднынъ къабилесинде Гилад еринде олгъан Рамот шеэрини ве Менашшенинъ къабилесинде Башан еринде олгъан Голан шеэрини сайладылар. 9Башкъа адамны аселет ольдюрмеген эр бир исраилли я да араларында яшагъан эр бир кельмешек бу айырылгъан шеэрлерде, тёкюльген къан ичюн акъкъыны аладжакъ адамнынъ къолундан, джемаат огюнде турмагъандже, къачып кетмеге чареси олсун.

21

Левийлилер ичюн шеэрлер

21^1Левийли къоранталарынынъ башлыкълары руханий Элазаргъа, Нун огълу Ехошуагъа ве Исраиль огъуллары къабилелерининъ башлыкъларына келип, 2Шилода, Ханаан топрагъында оларгъа:

– РАББИ Мусагъа буюргъаны киби, бизге яшамакъ ичюн шеэрлер ве айванларымызны отлатмакъ ичюн отлакъларны беринъиз, – дедилер.

3РАББИ буюргъаны киби, исраиллилер озь топракъ пайларындан левийлилерге бу шеэрлерни ве этрафларындаки отлакъларны бердилер.

4+Биринджи джереп кехатлыларнынъ сойларына тюшти. Руханий Харуннынъ огъуллары олгъан левийлилерге, тюшкен джерепке коре, Ехуда, Шимеон ве Биньямин къабилелеринден 13 шеэр айырылды. 5Кехатлыларнынъ къалгъан огъулларына джерепке коре Эфраим къабилесининъ сойларындан, Дан къабилесинден ве Менашше къабилесининъ ярысындан он шеэр айырылды.

6Йиссакъар къабилесининъ сойларындан, Ашер къабилесинден, Нафталий къабилесинден ве Башанда Менашше къабилесининъ ярысындан Гершон огъулларына джерепке коре 13 шеэр айырылды.

7Рубен къабилесинден, Гъад къабилесинден ве Зевулун къабилесинден Мерарий огъулларына сойларына коре 12 шеэр айырылды.

8Бойледже, исраиллилер левийлилерге, РАББИ Мусагъа эмир эткени киби, джерепке коре, бу шеэрлерни ве этрафындаки отлакъларны берди.

9Ехуда къабилесинден ве Шимеон къабилесинден бойле адлангъан шеэрлерни бердилер. 10Бу – Харун огъуллары олгъан кехатлыларнынъ сойларына, Левий огъулларына берильген шеэрлердир, чюнки оларнынъ джереби биринджи эди. 11+Оларгъа Ехуданынъ дагъларында олгъан, Анакъ бабасынынъ Кирьят-Арба шеэри, яни Хеврон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди. 12Амма бу шеэрнинъ чевре-четинде олгъан тарлаларны ве койлерни Ефунненинъ огълу Къалевге бердилер.

13Бойледже, руханий Харуннынъ огъулларына, ольдюрген адам ичюн сакъланмакъ ери олгъан, Хеврон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Ливна шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 14Яттир шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Эштемоа шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 15Холон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Девир шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 16Айин шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Ютта шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Бет-Шемеш шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – бу эки къабиледен докъуз шеэр.

17Биньяминнинъ къабилесинден: Гивон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Гева шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 18Анатот шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Алмон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – дёрт шеэр.

19Харуннынъ огъуллары олгъан руханийлерге джеми оларакъ этрафындаки отлакъларнен берабер 13 шеэр берильди.

20Левийли олгъан кехатлыларнынъ къалгъан сойларына джерепке коре Эфраим къабилесинден бойле шеэрлер берильди. 21Оларгъа, къатиль ичюн сакъланмакъ ери олгъан, Эфраим дагъларында ерлешкен Шекем шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Гезер шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 22Кивцаим шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Бет-Хорон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – дёрт шеэр.

23Дан къабилесинден оларгъа Элтеке шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Гиббетон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 24Аялон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Гъат-Риммон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – дёрт шеэр.

25Менашше къабилесининъ ярысындан оларгъа Таанакъ шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Гъат-Риммон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – эки шеэр.

26Кехатлыларнынъ къалгъан сойларына джеми оларакъ этрафындаки отлакъларнен берабер он шеэр берильди.

27Левийли сойларындан олгъан Гершон огъулларына, Менашше къабилесининъ ярысындан, къатиль ичюн сакъланмакъ ери олгъан, Башанда ерлешкен Голан шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Беэштера шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – эки шеэр.

28Йиссакъарнынъ къабилесинден: Кишион шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Даверат шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 29Ярмут шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Эн-Гъанним шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – дёрт шеэр.

30Ашернинъ къабилесинден: Мишал шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Авдон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 31Хелкъат шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Рехов шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – дёрт шеэр.

32Нафталийнинъ къабилесинден, къатиль ичюн сакъланмакъ ери олгъан: Галилеяда ерлешкен Кедеш шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Хаммот-Дор шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Къартан шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – учь шеэр.

33Гершон огъулларынынъ сойларына джеми оларакъ 13 шеэр этрафындаки отлакъларнен берабер берильди.

34Къалгъан левийлилерге, Мерарий огъулларынынъ сойларына Зевулуннынъ къабилесинден: Ёкънеам шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Къарта шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 35Димна шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Нахалал шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – дёрт шеэр.

36Рубеннинъ къабилесинден: Бецер шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Яхац шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 37Кедемот шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Мефаат шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – дёрт шеэр.

38Гъаднынъ къабилесинден, къатиль ичюн сакъланмакъ ери олгъан: Гиладда ерлешкен Рамот шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, Маханаим шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер, 39Хешбон шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер ве Язер шеэри этрафындаки отлакъларнен берабер берильди – дёрт шеэр.

40Мерарий огъулларынынъ сойларына, къалгъан левийли сойларына, джерепке коре джеми олып 12 шеэр берильди.

41Исраиль огъулларынынъ топракъларында левийлилерге джеми оларакъ 48 шеэр этрафындаки отлакъларнен берабер берильди. 42Эр бир шеэрнинъ чевре-четинде отлакъ бар эди. Эр бир шеэрнинъ чевре-чети ойле эди.

Исраиллилер – бутюн топракънынъ саиплери

43+Бойлеликнен, РАББИ Исраильге, деделерине бермеге ант эткени киби, бутюн топракъны берди. Олар оны асабалыкъкъа алдылар ве анда яшамакъ ичюн ерлештилер. 44+Деделерине емин эткени дайын, РАББИ оларны эр тарафлама раат этти. Душманларындан оларгъа къаршы бири туралмады, эписини РАББИ оларнынъ къолуна берди. 45+Исраиль халкъына РАББИнинъ айткъан эр бир яхшы сёзю беджерильмеген къалмады. Эр бири ерине кельди.

22

Нун огълу Ехошуа Иордан озенининъ шаркъ тарафында яшагъан къабилелерни эвге йибере

22^1О вакъыт Ехошуа Рубен къабилесини, Гъад къабилесини ве Менашше къабилесининъ ярысыны озюне чагъыртып, 2+оларгъа бойле деди:

– РАББИнинъ къулу Муса сизге буюргъанларынынъ эписини беджердинъиз, эр бир эмиримни туттынъыз. 3Чокъ вакъыт девамында, бу куньге къадар агъа-къардашларынъызны къалдырмайып, Алланъыз олгъан РАББИнинъ эр бир эмирини ерине кетирдинъиз. 4+Энди РАББИ, сёз бергени дайын, агъа-къардашларынъызгъа раатлыкъ берди. Онынъ ичюн шимди чадырларынъызгъа, Иорданнынъ башкъа тарафына, РАББИнинъ къулу Муса сизге берген топракъкъа къайтынъыз. 5+Ялынъыз, РАББИнинъ къулу Муса сизге буюргъан Къанунны ве эмирлерни беджермеге тырышынъыз: Алланъыз олгъан РАББИни севинъиз, Онынъ ёлларындан юрюнъиз, эмирлерини беджеринъиз, РАББИге япышып, Онъа джан-юректен хызмет этинъиз.

6Сонъ Ехошуа эр кеске яхшылыкъ тилеп, оларны йиберди, ве олар озь чадырларына къайтып кеттилер.

7+Муса Менашше къабилесининъ ярысына топракъ пайыны Башанда берди, къалгъан ярысына исе Иорданнынъ гъарбий тарафында, агъа-къардашларынен берабер топракъ пайыны берди.

Оларны чадырларына йибергенинде, Ехошуа оларгъа яхшылыкъ тилеп:

8+– Чадырларынъызгъа буюк байлыкънен къайтасынъыз. Сизде энди чокътан-чокъ айванлар, кумюш, алтын, бакъыр, демир ве чокътан-чокъ урба бар. Душманларынъыздан алгъан гъаниметинъизнен агъа-къардашларынъызнен болюшинъиз, – деди.

9Сонъ Рубен огъуллары, Гъад огъуллары ве Менашше къабилесининъ ярысы Ханаан топрагъында ерлешкен Шило шеэринден, Исраиль огъулларындан кеттилер ве Гиладгъа, озьлерининъ пайы олгъан топракъкъа, РАББИ Мусанен айттыргъан эмирине коре запт этильген топракъларына къайттылар.

Иордан озени янындаки къурбан ери

10Рубен огъуллары, Гъад огъуллары ве Менашше къабилесининъ ярысы Ханаан топрагъында ерлешкен, Иордан озенининъ янында олгъан Гелилот ерине келип, Иорданнынъ янында улу сыфатлы къурбан ерини къурдылар.

11Рубен огъуллары, Гъад огъуллары ве Менашше къабилесининъ ярысы Ханаан топрагъында, Иорданнынъ янында олгъан Гелилотта, исраиллилернинъ къаршысында къурбан ерини къургъаны акъкъында исраиллилер эшиттилер. 12Буны эшитип, Исраиль огъулларынынъ бутюн джемааты Шилода топлашып, оларгъа къаршы дженк этмеге азырландылар.

13+Лякин Исраиль огъуллары дженк этмезден эвель, Рубен огъулларына, Гъад огъулларына ве Менашше къабилесининъ ярысына Гилад топрагъына руханий Элазарнынъ огълу Пинехасны ёлладылар. 14Онен берабер он башлыкъ, Исраильнинъ эписи къабилелеринден бирер къабиле башлыгъы кеттилер. Олар Исраильнинъ сой башлыкълары эдилер. 15Рубен огъулларына, Гъад огъулларына ве Менашше къабилесининъ ярысына Гилад топрагъына келип, оларгъа бойле дедилер:

16+– РАББИнинъ бутюн джемааты бойле айта: Шимди РАББИге къаршы турып, озюнъизге къурбан ерини къурып, Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИден юзюнъизни чевирип, Онынъ огюнде не къадар хаинлик эттинъиз. 17+Бизге бу куньге къадар арынмагъа чаре бермеген, РАББИнинъ джемаатыны белягъа огъраткъан Пеорнынъ гунасы сизге етмезми? 18Сиз бугунь РАББИден юзюнъизни чевиресинъизми? Бугунь сиз РАББИге къаршы турасынъыз, ярын исе бутюн Исраиль джемаатына къаршы РАББИнинъ гъазабы къозгъар. 19Эгер алгъан топрагъынъыз сизге арам деп корюльсе, РАББИнен Корюшюв Чадыры тургъан топракъкъа кечип, бизим арамыздан топракъ пайыны алынъыз. Тек, Алламыз олгъан РАББИнинъ къурбан еринден гъайры башкъа къурбан ерини къурманъыз, РАББИге къаршы ве бизге къаршы турманъыз. 20+Ёкъ этиледжек шейлерден алып, джинает эткен Зерахнынъ огълу Акъан бир озю дегиль эдими? РАББИнинъ гъазабы исе бутюн Исраиль джемаатына олды. Озь хаинлиги ичюн о, бир озю ольмеди.

21Рубен огъуллары, Гъад огъуллары ве Менашше къабилесининъ ярысы Исраиль бинъбашыларына бойле джевап бердилер:

22+– Аллаларнынъ Алласы – РАББИ, аллаларнынъ Алласы – РАББИдир! О, биле, эм Исраиль де бильсин! Эгер биз бугунь РАББИге къаршы турып, ондан юзюмизни чевирсек, РАББИ бизни бугунь аджымасын! 23РАББИден юзюмизни чевирмек, къурбан айванларыны бутюнлей якъмакъ, отьмек бахшышларыны кетирмек ве аманлыкъ къурбанларыны чалмакъ ичюн къурбан ерини къургъан олсакъ, бизден РАББИнинъ Озю сорасын! 24Биз буны, илериде сизинъ огъулларынъыз бизим огъулларымызгъа: «Сизинъ Исраиль Алласы, РАББИнен не алып береджегинъиз бар? 25Эй, Рубен огъуллары ве Гъад огъуллары, РАББИ бизим ве сизинъ ортанъызгъа сынъыр оларакъ Иорданны къойды. РАББИде сизинъ къысметинъиз ёкътыр», – айткъанларындан къоркъып, яптыкъ. Бойледже, огъулларынъыз бизим огъулларымызгъа РАББИге ибадет этмек ичюн ёл бермез эдилер.

26Онынъ ичюн биз бойле деп тюшюндик: озьлеримизге къурбан ери къурайыкъ, лякин бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны чалмайджакъмыз, анда башкъа къурбанларны да кетирмейджекмиз. 27О бизге, сизге ве келеджектеки несиллеримизге шаат олсун: биз де акъикъий къурбан еринде бутюнлей якъыладжакъ къурбанларны ве башкъа къурбанларны кетирмек ве аманлыкъ къурбанларыны чалмакъ ве бойледже РАББИге хызмет этмек мумкюнмиз. Сонъ сизинъ огъулларынъыз бизим огъулларымызгъа: «РАББИде сизинъ къысметинъиз ёкътыр», – айтмазлар. 28Биз бойле тюшюндик: эгер олар келеджекте бизге ве бизим несиллеримизге бойле айтсалар, биз оларгъа бойле джевап къайтарырмыз: «Мына бу РАББИнинъ къурбан ерине ошагъан шейни коресинъизми? Деделеримиз оны, къурбанларны бутюнлей якъмакъ я да башкъа къурбанлар кетирмек ичюн къурмагъанлар. О, сизнен бизим арамызда шаат олмакъ ичюн къурулгъандыр».

29Биз РАББИге къаршы турып, бугунь РАББИден юзюмизни чевиреджегимиз ёкъ! Къурбанларны бутюнлей якъмакъ, отьмек бахшышларыны кетирмек ве башкъа къурбанларны чалмакъ ичюн Корюшюв Чадырынынъ огюндеки РАББИ-Таалямызнынъ къурбан еринден гъайры башкъа бир къурбан ерини ич бир вакъыт къураджагъымыз ёкъ!

30Руханий Пинехас ве онен берабер олгъан джемаат башлыкълары ве Исраиль бинъбашылары Рубен огъулларынынъ, Гъад огъулларынынъ ве Менашше огъулларынынъ айткъанларыны эшитип бегендилер. 31+Элазарнынъ огълу руханий Пинехас Рубен огъулларына, Гъад огъулларына ве Менашше огъулларына:

– Бугунь бизим арамызда РАББИ олгъаныны ве сиз РАББИге къаршы бу джинаетни этмегенинъизни бильдик. Энди сиз Исраиль огъулларыны РАББИнинъ къолундан къуртардынъыз, – деди.

32Элазар огълу руханий Пинехас ве исраиллилернинъ башлыкълары Рубен огъулларындан ве Гъад огъулларындан, Гилад топрагъындан Ханаан топрагъына къайттылар ве Исраиль огъулларына джевап кетирдилер. 33Исраиль огъуллары буны бегендилер ве Аллагъа шукюр этип, Рубен огъулларына ве Гъад огъулларына къаршы дженкнен чыкъмакъ ве яшагъан топракъларыны тар-мар этмек фикиринден вазгечтилер.

34+Рубен ве Гъад огъуллары: «О, бизим шаатымыздыр: Алла – РАББИдир», – дегенлери ичюн, къурбан ерини «Шаат» деп адландырдылар.

23

Нун огълу Ехошуанынъ сонъки насиатлары

23^1+РАББИ Исраильге этрафтаки душманларындан раатлыкъ берген замандан пек чокъ вакъыт кечти. Ехошуа къартайып, баягъы яшкъа кирди. 2Эписи Исраиль огъулларыны, акъсакъалларыны, башлыкъларыны, къадыларыны ве реберлерини озюне чагъыртып, оларгъа бойле деди:

– Мен энди къартайдым ве баягъы яшкъа кирдим. 3+Алланъыз олгъан РАББИ козюнъиз огюнде эписи бу халкъларнен нелер япкъаныны озьлеринъиз корьдинъиз. Алланъыз олгъан РАББИ Озю сиз ичюн дженк этти. 4+Иште, мен бу къалгъан халкъларны сизге джерепке коре, къабилелеринъизге топракъ пайлары олсунлар деп, больдим. Иордандан башлап, кунь отургъан тарафкъадже, Акъ денъизгедже мен эписи бу халкъларны енъдим. 5+Алланъыз олгъан РАББИ Озю о халкъларны сизден къувалар ве оларнынъ топрагъыны огюнъизде запт этип алыр. Сонъ Алланъыз олгъан РАББИ сизге айткъаны дайын, оларнынъ топракъларынынъ саиплери олурсынъыз. 6+Онынъ ичюн пек джесюр олунъыз! Мусанынъ Теврат китабында язылгъан эр шейни тутып, бутюнлей беджеринъиз, ондан сагъгъа-солгъа урулманъыз. 7+Аранъызда къалгъан халкъларнен достлашманъыз, аллаларынынъ адларыны анъып кечменъиз, аллаларынен емин этменъиз ве оларгъа табынып хызмет этменъиз. 8+Лякин бу куньге къадар япкъанынъыз киби, Алланъыз олгъан РАББИге япышынъыз.

9+РАББИ сизинъ огюнъизден буюк ве кучьлю халкъларны къувалады, бу куньге къадар сизге къаршы кимсе туралмады. 10+Сизден бир даненъиз оларнынъ бинъ адамыны къувалай, чюнки Алланъыз олгъан РАББИ сизге сёз бергени дайын, О, Озю сиз ичюн дженк эте. 11Озьлеринъизге артыкъ мукъайт олунъыз, Алланъыз олгъан РАББИни чокъ севинъиз.

12+Эгер сиз юзюнъизни РАББИден чевирип, аранъызда къалгъан бу халкъларнен бирлешсенъиз ве оларгъа эвленип, бири-биринъизге къатнасанъыз, 13+буны билинъиз: Алланъыз олгъан РАББИ бу халкъларны сизден бир даа къуваламаз. Олар сиз ичюн къапкъан ве тузакъ, аркъаларынъызгъа къамчы, козьлеринъизге тикен киби оладжакълар. Сиз Алланъыз олгъан РАББИ сизге берген яхшы топракътан къуру къаладжакъсыз ве ёкъ этиледжексиз.

14+Иште, энди мен эр кес кетеджек ёлгъа кетем. Алланъыз олгъан РАББИнинъ сизге берген эписи яхшы сёзлеринден эр бири ерине кельгенини джан-юректен билесинъиз. Эр бири ерине кельди, бир сёз беджерильмеген къалмады. 15+Алланъыз олгъан РАББИ сизге берген эписи яхшы сёзлерини насыл ерине кетирген олса, ойле де Алланъыз олгъан РАББИ сизге берген бу яхшы топракътан сизни къырып ташламагъандже, эр бир яман сёзюни ерине кетиреджек. 16Эгер сиз Алланъыз олгъан РАББИнинъ сизге берген васиетини бозсанъыз ве барып, башкъа аллаларгъа хызмет этип табынсанъыз, сизге къаршы РАББИнинъ гъазабы къозгъар, ве къыскъа вакъыт ичинде О, сизге берген яхшы топракътан гъайып олурсынъыз.

24

Исраиллилер Шекем шеэринде сёз берелер

24^1Ехошуа эписи Исраиль къабилелерини Шекемде топлады. О, Исраиль акъсакъалларыны, башлыкъларыны, къадыларыны ве реберлерини чагъыртты, ве олар Алланынъ огюне турдылар. 2+Ехошуа бутюн халкъкъа бойле деди:

– Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИнинъ сёзлерини динъленъиз:

Эвель-эзельден деделеринъиз, Ибраимнинъ бабасы Терах ве Нахор Фират дерьясынынъ башкъа тарафында яшай эди ве башкъа аллаларгъа хызмет эте эдилер. 3+Лякин Мен деденъиз олгъан Ибраимни дерьянынъ башкъа тарафындан алдым ве оны бутюн Ханаан топрагъы бою алып юрдим. Мен онынъ эвлятларыны арттырдым, онъа Исхакъны бердим. 4+Исхакъкъа Якъупны ве Исавны бердим. Исавгъа Сеир дагъыны асабалыкъкъа бердим. Якъуп исе огъулларынен берабер Мысыргъа кочьти.

5+Мен Мусанен Харунны ёлладым ве Мысырнынъ ортасына буюк беляларны ёллап, бутюн топракъны белягъа огъраттым, сизлерни исе андан алып чыктым. 6+Мысырдан деделеринъизни алып чыкътым, ве сизлер денъиз янына кельдинъиз. Атлылары ве дженк арабалары олгъан мысырлылар деделеринъизнинъ артларындан Къызыл денъизгедже къуваладылар. 7+Деделеринъиз РАББИге ялвардылар, ве О, сизлернен мысырлыларнынъ арасында къаранлыкъ тёшеди, денъизни авдарып, мысырлыларны сувларынен къаплады. Мен, РАББИ, Мысырда япкъанларымны озь козьлеринъизнен корьдинъиз. Бундан сонъ сиз чокъ вакъыт девамында чёльде яшадынъыз.

8Мен сизни Иорданнынъ янында яшагъан аморлыларнынъ топрагъына кетирдим. Олар сизнен дженк эттилер, лякин Мен оларны къолларынъызгъа бердим, ве сиз оларнынъ топракъларыны асабалыкъкъа алдынъыз. Мен козюнъиз огюнде аморлыларны ольдюрип ташладым.

9+Сонъ Моав падишасы, Циппорнынъ огълу Балакъ Исраильге къаршы чыкъып, дженк этти. О, сизни къаргъасын деп, Беорнынъ огълу Беламны чагъыртты. 10+Лякин Мен Беламны динълемеге истемедим, ве о сизлерге яхшылыкъ тиледи. Мен сизни онынъ къолларындан къуртардым.

11+Сиз Иорданнынъ башкъа тарафына кечип, Ерихон шеэрине кельдинъиз. Сизлерге къаршы Ерихоннынъ сакинлери, аморлылар, перизлилер, ханаанлылар, хитлилер, гиргашлылар, хивлилер ве евуслылар дженк этип башладылар, лякин Мен оларнынъ эписини сизинъ къолларынъызгъа бердим. 12+Сизинъ огюнъизде ат чибинлерини ёлладым. Олар сизден эки аморлы падишаны къуваладылар. Бу иш сенинъ къылычынънен я да яйынънен япылмады. 13+Бойле этип, Мен сизге сиз ишлемеген топракъны, сиз къурмагъан шеэрлерни бердим. Сиз оларда яшайсынъыз, сиз асрамагъан юзюмлик ве зейтюн багъларындан махсул ашайсынъыз.

14+Бойлеликнен, РАББИден къоркъунъыз, Онъа къабаатсызлыкънен ве садыкълыкънен хызмет этинъиз. Деделеринъиз Фират дерьясынынъ янында ве Мысырда хызмет эткен аллаларны быракъынъыз ве РАББИге хызмет этинъиз. 15+Эгер сизге РАББИге хызмет этмек яман шей киби корюнсе, шимди кимге хызмет этмеге сайланъыз: дерьянынъ янында яшагъан баба-деделеринъизнинъ аллаларына я да аморлыларнынъ топракъларында яшап, оларнынъ аллаларына хызмет этинъиз. Мен ве эвим исе РАББИге хызмет этеджекмиз.

16Халкъ бойле джевап берди:

– Ёкъ, биз РАББИни ташлап, ич бир вакъыт башкъа аллаларгъа хызмет этмейджекмиз! 17Бизим Алламыз – РАББИдир. О бизлерни ве деделеримизни Мысыр топрагъындан, къуллукъ эвинден алып чыкъты, козьлеримизнинъ огюнде буюк аляметлерни косьтерди, биз кеткен бутюн ёл бою ве биз кечкен халкълардан бизни къорчалады. 18РАББИ бизден эписи халкъларны ве бу топракъта яшагъан аморлыларны къувалады. Онынъ ичюн биз РАББИге хызмет этеджекмиз. О – бизим Алламыздыр!

19+Ехошуа халкъкъа:

– Сиз РАББИге хызмет этип оламазсынъыз. О – Мукъаддес Алла, куньджю Алладыр! О, джинаетлеринъизге ве гуналарынъызгъа даянмаз. 20+Эгер сиз РАББИни ташласанъыз ве башкъа аллаларгъа хызмет этсенъиз, О, сизге къаршы чыкъаджакъ. Сизге о къадар яхшылыкъ япкъан олса да, башынъызгъа беля тюшюрип, сизни ёкъ этип ташлайджакъ, – деди.

21Лякин халкъ Ехошуагъа:

– Ёкъ! Биз РАББИге хызмет этеджекмиз! – деп джевап бердилер.

22– Хызмет этмек ичюн, РАББИни сайлап алгъанынъызгъа сиз озюнъиз озюнъизге шаатсынъыз, – деди Ехошуа.

– Эбет, биз шаатмыз, – дедилер олар.

23– Ойле олса, – деди Ехошуа, – сизде олгъан ябанджы аллалардан вазгечинъиз ве юрегинъизни Исраильнинъ Алласы олгъан РАББИге чевиринъиз.

24Халкъ Ехошуагъа:

– Алламыз РАББИге хызмет этеджекмиз, Онынъ сёзюни динълейджекмиз, – дедилер.

25О куню Ехошуа халкънен шартнаме тизди, ве анда Шекемде оларгъа низамнаме ве къанунларны берди. 26+Бу сёзлерни Ехошуа РАББИнинъ Теврат китабына язды ве балабан ташны алып, анда, РАББИнинъ Азиз Ери янында олгъан эмен тюбюне къойды.

27+– Мына, – деди Ехошуа халкъкъа, – бу таш бизге шаат олсун, чюнки о, РАББИнинъ бугунь сизге айткъан эписи сёзлерини эшитти. Алланъыздан вазгечсенъиз, о сизге къаршы шаат оладжакъ.

28+Сонъ Ехошуа халкъны озь топракъ пайларына йиберди.

Нун огълу Ехошуанынъ ве Элазарнынъ олюми

29Бу вакъиалардан сонъ РАББИнинъ къулу Нун огълу Ехошуа 110 яшында олып кечинди. 30+Оны озь топракъ пайында, Гъааш дагъынынъ шималь тарафында олгъан Эфраим дагъларында, Тимнат-Серахта дефн эттилер.

31Ехошуанынъ бутюн омрю девамында ве Ехошуадан сонъ яшагъан акъсакъалларнынъ омюрлери девамында исраиллилер РАББИге хызмет этти. Бу акъсакъаллар РАББИнинъ Исраиль ичюн япкъан эписи шейлерини корьдилер.

32+Исраиль огъуллары Мысырдан алгъан Юсуфнынъ кемиклерини Шекемде, тарлада дефн эттилер. Якъуп бу тарла парчасыны Хаморнынъ огъулларындан, Шекемнинъ бабасындан юз парагъа сатын алгъан, ве о, Юсуф огъулларынынъ топракъ пайы олгъан эди.

33Сонъ Харун огълу Элазар кечинди, ве оны Эфраим дагъларында ерлешкен, огълу Пинехаскъа берильген Гива шеэринде дефн эттилер.

* 3.4 Бир километр – къ. еуд. «2 000 аммах».

* 5.3 Гивеат-Хааралот – къ. еуд. «сюннет тёпелиги» манасыны ташый.

* 5.9 Гилгал – къ. еуд. бу аднынъ айтылувы «алып ташламакъ» манасыны анълаткъан ибаренинъ айтылувына ошай.

* 7.21 Эки кило; ярым кило – къ. еуд. «200 шекель», «50 шекель».

* 7.26 Акъор – къ. еуд. «беля кетирмек» манасыны анълата.

+ 1.1 Чыкъ 24.13; Сай 27.18-20; Текр 1.38
+ 1.2 Текр 34.5
+ 1.3 Текр 11.24
+ 1.4 Баш 15.18; Сай 34.1-12; Текр 11.24

+ 1.5 Текр 7.24; 31.5-8; Чыкъ 3.12; Къад 6.16; Еуд 13.5

+ 1.6 Текр 31.6-7,
+ 1.7 Текр 5.32
+ 1.8 Текр 17.18-19; Збр 1.2
+ 1.9 Текр 1.21; 31.8
+ 1.10 Текр 16.18
+ 1.14 Сай 32.17-26; Текр 3.18
+ 1.15 Сай 32.29; Текр 3.20; Ехо 22.1-9
+ 2.1 Мт 1.5; Якъ 2.25; Еуд 11.31
+ 2.5 2 Пад 17.18-20
+ 2.7 Къад 3.28; 7.24
+ 2.9 Чыкъ 15.14-16; 23.27
+ 2.10 Чыкъ 14.21; Сай 21.21-35
+ 2.11 Текр 4.39; 3 Пад 8.23
+ 2.12 Текр 6.13
+ 2.14 Къад 1.24-25
+ 2.15 1 Пад 19.12; Фаал 9.25
+ 3.1 Сай 25.1
+ 3.3 Текр 31.9
+ 3.6 Лев 20.7; Сай 11.18
+ 3.10 Чыкъ 23.23
+ 3.11 Микъа 4.13; Зек 4.14; 6.5
+ 3.12 Сай 13.3
+ 3.13 Збр 113.3
+ 3.15 1 Тар 12.15
+ 3.16 Текр 3.17
+ 3.17 Чыкъ 14.21, 29; 4 Пад 2.8
+ 4.3 Текр 27.2; 3 Пад 18.31

+ 4.6 Баш 28.18; 35.14; Чыкъ 12.26; 1 Пад 7.12

+ 4.12 Сай 32.17,
+ 4.23 Чыкъ 14.21
+ 4.24 3 Пад 8.42-43
+ 5.4 Сай 14.29; 26.64-65
+ 5.6 Чыкъ 3.8; Сай 14.23, 28-29, 33-34
+ 5.7 Сай 14.31; Текр 1.39
+ 5.9 Баш 34.14
+ 5.10 Чыкъ 12.6; Сай 9.5
+ 5.12 Чыкъ 16.35
+ 5.13 Сай 22.23
+ 5.15 Чыкъ 3.5
+ 6.4 Къад 7.16-18
+ 6.16 Лев 27.28; Текр 20.17; Ехо 2.1-6
+ 6.17 Ехо 7.12
+ 6.19 Еуд 11.30
+ 6.20 Текр 7.2
+ 6.22 Еуд 11.31
+ 6.24 Мт 1.5; Якъ 2.25; Еуд 11.32
+ 6.25 3 Пад 16.34
+ 7.1 Ехо 22.20; 1 Тар 2.6-7
+ 7.4 Лев 26.17; Текр 28.25

+ 7.6 Сай 14.5; 1 Пад 4.12; Нех 9.1; Агъл 2.10

+ 7.7 Чыкъ 5.22; 4 Пад 3.10
+ 7.9 Збр 82.4
+ 7.12 Лев 26.37; Къад 2.14; Ехо 6.17
+ 7.14 1 Пад 10.19,
+ 7.17 Сай 26.19-20
+ 7.19 Юх 9.24
+ 7.20 2 Пад 12.13
+ 7.21 Баш 10.10; 11.2; Текр 7.25-26; 13.17
+ 7.26 Ехо 7.26; 2 Пад 18.17
+ 8.1 Ехо 6.1
+ 8.2 Текр 20.14; Ехо 6.20
+ 8.4 Къад 20.29
+ 8.5 Ехо 7.4-5; Къад 20.32
+ 8.19 Къад 20.37
+ 8.22 Текр 7.2
+ 8.23 1 Пад 15.8-9
+ 8.28 Текр 13.16

+ 8.29 Текр 21.22-23; Ехо 7.26; 10.26; 2 Пад 18.17

+ 8.30 Текр 27.2, 5-6
+ 8.31 Чыкъ 20.25
+ 8.33 Текр 11.29; 27.12-13
+ 8.34 Текр 28.1-68
+ 8.35 Текр 31.12
+ 9.2 Баш 14.1-3; Ехо 10.5; 11.5
+ 9.3 Ехо 6.20; 8.28
+ 9.6 Ехо 5.10
+ 9.9 Текр 20.11,
+ 9.10 Сай 21.21-35
+ 9.14 Сай 27.21
+ 9.15 Ехо 11.19
+ 9.17 Ехо 18.25-28
+ 9.21 Текр 29.11
+ 9.24 Чыкъ 15.14; Текр 7.1-2
+ 9.25 Йрм 26.14
+ 10.1 Ехо 6.20; 8.29; 9.15
+ 10.2 Текр 11.25
+ 10.5 Баш 14.1-3; Ехо 9.2; 11.5
+ 10.8 Ехо 1.5; 21.44
+ 10.10 Къад 4.15; 1 Пад 7.10; Еш 28.21

+ 10.11 Чыкъ 9.23; 2 Пад 18.8; Еш 30.30; Сыр 11.19; 16.21

+ 10.13 Хав 3.11
+ 10.14 4 Пад 20.10-11; Еш 38.8
+ 10.24 Текр 7.24
+ 10.25 Текр 3.21; 7.19
+ 10.26 Ехо 8.29
+ 10.27 Текр 21.22-23
+ 10.28 Ехо 6.20
+ 10.38 Ехо 15.15; Къад 1.11
+ 10.40 Текр 20.16-17
+ 11.4 Къад 7.12; 1 Пад 13.5
+ 11.5 Баш 14.1-3; Ехо 9.1-2
+ 11.6 Текр 17.16; 2 Пад 8.4; 1 Тар 18.4
+ 11.12 Текр 7.24; 20.16-17
+ 11.15 Чыкъ 34.11-12; Текр 7.2
+ 11.19 Ехо 9.7, 15

+ 11.20 Чыкъ 4.21; Текр 7.16; 20.16-17; 1 Пад 2.25

+ 11.21 Сай 13.23; Текр 1.28; 2.10; 9.2
+ 11.22 1 Пад 17.4
+ 11.23 Сай 26.53; Ехо 14.15
+ 12.2 Сай 21.24

+ 12.4 Сай 21.33-35; Текр 2.11; 3.11; Ехо 13.12

+ 12.6 Сай 32.33; Текр 29.8
+ 13.3 Текр 2.23
+ 13.5 3 Пад 15.18; Збр 82.8; Ехез 27.9
+ 13.8 Сай 32.33; Текр 3.12
+ 13.9 Текр 2.35
+ 13.12 Ехо 12.4
+ 13.13 1 Тар 2.23
+ 13.14 Текр 18.1-2
+ 13.21 Сай 25.15; 31.8
+ 13.22 Сай 31.16
+ 13.30 1 Тар 2.23
+ 13.31 Сай 32.41
+ 13.33 Сай 18.20; Текр 10.9
+ 14.1 Сай 34.17
+ 14.2 Сай 26.53-55; 34.13
+ 14.3 Сай 18.20; Текр 10.9
+ 14.4 Баш 48.5; Сай 35.2
+ 14.6 Сай 13.31; 14.6
+ 14.8 Сай 13.32; Текр 1.28
+ 14.9 Сай 14.6-9,

+ 14.12 Сай 13.23; Текр 1.28; 2.10; 9.2; Ехо 11.21

+ 14.15 Баш 23.2; 35.27; Къад 1.10; Ехо 11.23; Ехо 15.13

+ 15.4 Сай 34.3-5
+ 15.6 Ехо 18.17
+ 15.13 Сай 13.31; Ехо 14.15; 21.11
+ 15.14 Сай 13.23; Къад 1.10,
+ 15.15 Ехо 10.38; Къад 1.11
+ 15.16 Къад 1.12-15; 1 Пад 17.25
+ 15.19 Къад 1.10-15
+ 15.63 Къад 1.8, 21; 2 Пад 5.6
+ 16.2 2 Пад 15.32; 17.5
+ 16.10 Къад 1.29; 3 Пад 9.16
+ 17.1 Баш 41.51; Сай 32.40; 1 Тар 7.14
+ 17.2 Сай 26.30-32
+ 17.3 Сай 26.33; 27.1-7; 36.1-12
+ 17.12 Къад 1.27-28
+ 17.14 Баш 48.19
+ 17.16 Къад 1.19
+ 18.1 Къад 18.31
+ 18.7 Сай 18.20; Текр 10.9; Ехо 13.8
+ 18.17 Ехо 15.6
+ 18.28 Ехо 9.17
+ 19.2 1 Тар 4.28-33
+ 19.9 Баш 49.7
+ 19.16 Баш 49.13
+ 19.46 Къад 1.34
+ 19.47 Къад 18.27
+ 19.50 Ехо 24.30; Къад 2.9
+ 20.2 Чыкъ 21.13
+ 21.4 Чыкъ 6.16-19; Сай 3.17-20
+ 21.11 Ехо 14.15; 15.13
+ 21.43 Баш 13.15; 15.18; 26.3; 28.13
+ 21.44 Ехо 10.8; 23.10
+ 21.45 3 Пад 8.56
+ 22.2 Сай 32.18-22; Текр 3.20; Ехо 1.12-15
+ 22.4 Ехо 11.23
+ 22.5 Текр 6.5, 17; 11.22
+ 22.7 Ехо 17.5
+ 22.8 Сай 31.27; 1 Пад 30.24
+ 22.13 Сай 25.7-13
+ 22.16 Текр 13.12-15
+ 22.17 Сай 25.1-5
+ 22.20 Ехо 7.1, 5
+ 22.22 Текр 10.17; 3 Пад 8.39
+ 22.31 Лев 26.11-12
+ 22.34 Баш 31.48
+ 23.1 Текр 12.10
+ 23.3 Чыкъ 14.14
+ 23.4 Ехо 13.1-7
+ 23.5 Сай 33.53
+ 23.6 Текр 5.32; 28.14
+ 23.7 Чыкъ 23.13
+ 23.8 Текр 10.10
+ 23.9 Ехо 10.8; 21.44

+ 23.10 Чыкъ 14.14; Лев 26.8; Текр 32.30; Къад 15.15

+ 23.12 Чыкъ 34.15-16; Текр 7.3
+ 23.13 Чыкъ 23.33; Текр 7.4; Къад 2.21
+ 23.14 Ехо 21.45; 3 Пад 2.2; 8.56
+ 23.15 Лев 26.14-39; Текр 28.15-68
+ 24.2 Баш 11.27-32
+ 24.3 Баш 12.1-5; 21.2-3
+ 24.4 Баш 25.24-26; 36.8; 46.5-7
+ 24.5 Чыкъ 3.10; 4.14; 7.1–12.51
+ 24.6 Чыкъ 14.9
+ 24.7 Чыкъ 14.20,; Сай 14.33-34; Ехо 5.6
+ 24.9 Сай 22.5-6; Текр 23.4
+ 24.10 Сай 24.10; Текр 23.5
+ 24.11 Ехо 3.17; 6.1; 10.10; 11.8
+ 24.12 Сай 21.21-35; Збр 43.4
+ 24.13 Текр 6.10,
+ 24.14 Текр 10.12; 1 Пад 12.24
+ 24.15 3 Пад 18.21
+ 24.19 Чыкъ 20.5; Лев 19.2
+ 24.20 1 Пад 12.25
+ 24.26 Баш 35.4; Текр 31.24; Къад 9.6
+ 24.27 Баш 31.44-45
+ 24.28 Къад 2.6
+ 24.30 Ехо 19.50; Къад 2.9
+ 24.32 Баш 33.19; 48.22; 50.25

+ https://ibt.org.ru/ftpmirror/pub/ebook/CRT/CRT/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/1-Мукъаддес%20Китап,%202016/Мукъаддес-Китап__Tran.azw3

Алланынъ Адлары

Мезкюр неширде Алланынъ Адлары Эски Васиетнинъ (Теврат ве Зебурнынъ) къ. еуд. асыл нусхасы ве Янъы Васиетнинъ (Инджильнинъ) къ. юн. асыл нусхасы эсасында арды-сыралы терджиме этильген эдилер.

Ильк сефер Алла Мусагъа ве Исраиль халкъына Озь יהוה Адынен ачылды. Бу Ад дёрт арифтен ибарет олгъаны ичюн, оны базыда «тетраграмматон» деп адландыралар. Бу Адны сес чыкъарып теляффуз этмеге ясакъ эди, амма О, теляффуз этильгенде, «Яхве» оларакъ айтыла эди. Бу Аднынъ манасыны насыл этип анъламагъа кереклиги акъкъында Алла Озю Чыкъыш китабында (3.14) айта; Оны бойле сёзлернен терджиме этмек мумкюн: «Мен Барым», я да «Мен – бу Мендирим, Мен барлыкъны берем». Яни, Яхве – бу «бар олгъан сою», «барлыкъны берген сою», «даима олгъан сою»; буларнынъ эписи Алла табиаты ве хусусиетининъ даимийлигини акс этелер.

Окъугъанда, теляффуз этильмеси ясакъ олгъан бу Ад расткельгенде, агъзавий шекильде къ. еуд. Адонай сёзю къулланыла эди («рабби, акимдар, укюмдар» манасында). Кечче асыл нусханынъ метининде бу ал созукъ сеслерни косьтерген диакритик ишаретлер ярдымынен акс олунгъан эди. Къ. еуд. Адонай сёзюне къ. юн. Кюриос сёзю тенъ келе. Сёзлернинъ экиси де ялынъыз Аллагъа нисбетен дегиль де, падиша, акимдар, сераскерлерге нисбетен де къулланмалары мумкюн эди; къуллар да шорбаджыларына бойле мураджаат эте эдилер. Къ. юн. Кюриос базыда мертебели адамгъа мураджаатнынъ урьметли шекили оларакъ къулланыла эди (къырымтатар тилинде бойле маналарда «эфенди, саип» сёзлери чыкъалар.)

Асыл нусхадаки Яхве тетраграмматоны ве Адонай сёзю арасында олгъан фаркъны языда косьтермек ичюн, терджимеде тетраграмматонны биз бутюн сёзни буюк арифлернен беремиз – РАББИ, Адонай сёзюни исе тек биринджи буюк арифинен – Рабби.

Эм тетраграмматон, эм Адонай чокъусы алларда Алланынъ башкъа Адлары ве эпитетлеринен берабер кельмелери мумкюн:

РАББИ-ТААЛЯ – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Яхве.

РАББИ-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Элохим. Мезкюр сёз бирикмеси мулькиет конструкцияларында баягъы сыкъ расткеле ве я «РАББИ-Таалямыз, РАББИ-Таалянъ» деп, терджиме этиле, я да бираз кенъ шекильде – «РАББИ олгъан Алланъ(ыз), РАББИ олгъан Алласы, РАББИ олгъан Алламыз» ве иляхре.

Ордуларнынъ РАББИси – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Яхве-Цеваот. «Цеваот» сёзю «ордулар, арбий кучьлер» маналарыны бильдире, бу я коктеки кяинат кучьлерининъ ордусына аит, я да мукъаддес дженкке чыкъкъан исраиллилернинъ арбий къысымларына аиттир.

Рабби-Тааля – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Адонай-Элохим, я да къ. юн. Кюриос-Теос.

Юкъарыда къайд этильген сёзлерден гъайры, асыл нусхада дюнья Яратыджысына нисбетен къ. еуд. Эль, Элохим, Элоах, къ. арам. Элах ве къ. юн. Теос сёзлери де сыкъ къулланылалар. Къырымтатар тилине бу сёзлер Алла сёзю ярдымынен терджиме этилелер. Эм еудий, эм юнан тилинде бу сёзлер эм Екяне Аллагъа нисбетен, эм путперестлернинъ аллаларына нисбетен (бойле алда биз бу сёзни уфакъ арифнен беремиз) къулланылмалары мумкюн эди.

Терджимеде Алла сёзюни тюрлю эпитетлернен бириккенини расткетирмек мумкюн, меселя:

Юдже Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Элион, къ. юн. Теос-Хюпсистос.

Къудретли Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Шаддай.

Эбедий Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Эль-Олам.

Тири Алла – сёзю-сёзюне, къ. еуд. Элохим-Хаййим.

Сёзлюк

Сёзлюк

1. Б
2. В
3. Г
4. Д
5. Е
6. Ё
7. И
8. К
9. Л
10. М
11. Н
12. О
13. П
14. Р
15. С
16. Т
17. Ф
18. Х
19. Ч
20. Ш
21. Э
22. Ю
23. Я

Сёзлюк

Абдест – Эски Васиетте, бутюнлей сувнен ювунып (бой абдест) я да эль-аякъ ювып темизленюв адети. Еудийлер эр бир арам шейге ве арамлангъан адамгъа тийген сонъ, къолларыны, чанакъларыны, урбаларыны ве башкъа шейлерни юва эдилер.

Ад – къадимий заманларда еудийлер адамнынъ адынен онынъ барлыгъыны багълай эдилер. Алланынъ Адыны айтмайып, Онъа сыкъ «Ад» (къ. еуд. Шем), дей эдилер. Шегиртлер бир шейни «Месихнинъ Адынен» япкъанларда, шуны Онынъ истегине коре ве Онынъ кучюнен япа эдилер.

Азиз – бакъ. Мукъаддес.

Акъсакъал – (къ. юн. пресбютерой) сёзю-сёзюне «къарт адам». Эвельде месихчилер джемиетинде акъсакъаллар рухий башлыкъ ве ребер вазифесини беджере эдилер. Эксерий алларда бир джемиетте бир къач акъсакъал бар эди. Эльчилер (я да оларнынъ издешлери) акъсакъалларнынъ башына къолларыны къойып, дува окъуй ве мувафакъиетли хызметлери ичюн Мукъаддес Рухнынъ эйилигини бере эдилер.

Алланынъ Къозусы – Алла исраиллилерге Мусанен берген Къанунгъа бойсунып, руханийлер эр саба ве эр акъшам Аллагъа бир къозуны къурбан чала эдилер. Къозунынъ къаны адамларны Алланен муаббетлештире, ве бу адетнен исраиллилернинъ гуналары багъышлана эди. Исагъа «Алланынъ Къозусы» деп, Ягъя Исанынъ бутюн халкъ ичюн къурбан оладжагъыны эвельден айтты.

Алланынъ Огълу – Исанынъ унванларындан бири, амма бу, Алланынъ апайдан олгъан огълуны анълатмай. Эски заманларда «Алланынъ огълу» Исраильнинъ падишаларына дей эдилер (бакъ. 2 Пад 7.14; Збр 2.6-7). Бу ад бекленильген Месихни, Алладан кельген инсафлы Падишаны, яни Иса Месихни де бильдире эди (бакъ. Юх 1.49; 11.27; 20.31). Бу ибаре Иса Месих ве Онынъ коктеки Бабасынен олгъан мунасебетлерини, оларнынъ табиатларынынъ якъынлыгъы ве бирлигини косьтере. Иса Бабанынъ ердеки векили олып, Оны адамларгъа ача. Бундан гъайры, эписи иманлылар Алланынъ балаларыдыр, чюнки олар Аллагъа Баба дейлер, Оны севелер ве ирадесини беджермеге тырышалар (бакъ. 1 Юх 2.23).

Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы) – бу ибаре Алланы озь Падишасы сайып, Онен къонушып яшагъан адамларнынъ Алланен мунасебетлерини анълата. Алланынъ Падишалыгъы толу дереджеде Исанынъ экинджи келишинден сонъ оладжакъ: о вакъытта Алла халкъынынъ душманлары енъиледжек, эски дюнья ёкъ оладжакъ, онынъ ерине янъы дюнья пейда оладжакъ, анда эр шей эбедий севгиге толаджакъ ве яманлыкъ олмайджакъ. Амма Алланынъ Падишалыгъы тек келеджекте дегиль, о шимди де, адамлар Алланынъ ирадесини беджерген ве бир-бирини севген эр бир ерде де бар. Алланынъ Падишалыгъы Иса Месихнинъ, Ягъянынъ ве эльчилернинъ огретювинде эсас ерни ала.

Алланынъ Сарайы – Исраильнинъ пайтахты Ерусалимдеки мукъаддес биналарнынъ топламыдыр. Сулейман падиша оны еудийлер Мусанынъ заманындан берли Аллагъа ибадет эткен Чадырнынъ ерине къурды. М. э. 586 с. Сулейманнынъ Сарайыны вавилонлылар виран этти. Бир къач он йыллыкътан сонъ Сарай гъайрыдан тикленди. Сонъ Буюк Ирод Сарайны баягъы кенълештирди. Алланынъ Сарайы Исраиль яшайышынынъ меркези эди: къурбанлар тек анда чалына эди, мемлекетнинъ бутюн четлеринден ве тышындан кельген еудийлер мында муим байрамларны (Песах, Афталар Байрамы, Чалашлар Байрамы) къайд эте эдилер. Сарайнынъ эсас одасы Энъ Мукъаддес Ер эди. Анда йылда бир кере тек баш руханий кирип, айры ибадет эте эди. Бу ерни Мукъаддес Ерден буюк перде айыра эди. Мукъаддес Ерге тек руханийлер кире биле. Сарайнынъ бу эки къысымлары Алланынъ Эви оларакъ сайыла, анда адий адамларгъа кирмек ясакъ эди, олар тек Сарайнынъ азбарларында Аллагъа ибадет эте эдилер. Азбарларнынъ четлериндеки эйванларда адамлар топланып, тюрлю ишлернен огъраша эдилер. Иса Месих пейгъамберлик япкъанына коре, м. с. 70 с. римлилер Сарайны бутюнлей ёкъ эттилер, ве ондан сонъ Сарай гъайрыдан тикленмеди.

Алланынъ Шурети – бу ибаре дюньяда япкъан ишлеринде косьтерильген Алланынъ улулыгъыны бильдире. Мукъаддес Китаптан корюне ки, базы вакъытта Алланынъ Шурети исраиллилерге кучьлю ярыкъ киби корюнди. Амма Алланынъ Шурети Раббиге инангъан инсафлы адамларнынъ яшайышларында да корюнди. Энъ эвеля О, Иса Месихнинъ яшайышында, аджайип ишлеринде ве хусусан Онынъ хач устюнде олюминде ве тирилювинде косьтерильди.

Алоэ – бакъ. Къокъулы шейлер.

Альфа ве Омега – юнан элифбесининъ биринджи ве сонъки арифлери (къырымтатар элифбесиндеки А ве Я арифлери киби). «Альфа ве Омега» ибареси «башы ве сонъу» манасыны ачып, толулыкъны, сонъунадже чыкъмакъны анълата. Сырларнынъ ачылувы китабынынъ контекстинде бу ибаре дюньянынъ яратылмасындан сонъки кунюне къадар тарихыны косьтере.

Алямет – бакъ. Бельги.

Аманлыкъ (селямет) – Янъы Васиетте бу сёз тек дженк олмагъаныны дегиль, тынчлыкъ-аманлыкъны да бильдире. Еудийлер бир-бирини: «Селям алейкум!» (къ. еуд. шалом алейхем), деп къаршылай эдилер.

Амин – къ. еуд. «акъикъий» я да «акъикъат» манасыны анълата. Бу сёзнен вааз я да дува эм башланмакъ, эм битмек мумкюн.

Арес-тёпе – (къ. юн. Арео Пагос) акъсакъалларнынъ шурасы топлашкъан Афинанынъ меркезинде ерлешкен тёпелик. Шуранынъ озюни де бу тёпеликнинъ адына коре адландыра эдилер (бакъ. Фаал 17).

Афталар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Ахирет куню – бу дюньянынъ тарихы битеджек кунь. Чокъусы еудийлер шу куню эвель ольген адамлар тириледжегине инана эдилер. О вакъытта эписи адамлар Алланынъ судуна барып, озьлерининъ яшайышларына эсабат береджеклер. Инджиль китабына коре бу судда ич бир адам озюнинъ инсафлы ишлеринен акъланып оламайджакъ. Тек Иса Месихнинъ къурбанлыгъыны къабул эткен адамлар акъланып оладжакълар.

Аштан-сувдан вазгечюв – къадимий заманларда къыскъа бир вакъыт ичинде, адетиндже бир кунь девамында, аштан ве сувдан вазгече эдилер. Бойлеликнен, адам озюни Аллагъа ишандыра, шунынънен Онъа олгъан садыкълыгъыны косьтере ве тёвбе этип ярдым сорай эди. Бир йылда бир кунюнде – Одеме Куню (еуд. Йом-Киппур) – эр бир адам мытлакъ аштан вазгечмек керек эди, еудийлер эписи озь гуналары ичюн Аллагъа тёвбе эте эдилер. Бу, Мукъаддес Язынынъ эмири эди. Базылары исе, энъ эвеля фериселер, даа башкъа куньлерде аштан-сувдан вазгече эдилер. Бирде-бир иманлылар джемиети айры бир себептен дува окъумакъ ичюн аштан-сувдан вазгечип ола эдилер.

Байрамлар – исраиллилер эсас учь байрамны къайд эте эдилер: Мысырдан чыкъкъанларыны хатырлаткъан Песах Байрамы, Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, я да Берекет Байрамы) (махсул джыймагъа башлагъанларында) ве Чалашлар Байрамы (махсул джыймакъны битиргенлеринде). Ондан гъайры олар даа Одеме Кунюни къайд эте эдилер. Шу куню бутюн халкъ аштан вазгечип Алладан озь гуналарынынъ багъышланмасыны сорай эдилер. Песах Байрамы – (къ. еуд. Песах) еудийлернинъ энъ муим байрамы, еудийлерни Мысыр къуллугъындан къуртулгъанларыны анъдыра. Бу байрам Нисан айында 15-инджи кунюнде (март-апрель айында) отькериле эди. Къадимий заманларда еудийлер бутюн Исраиль мемлекетинден ве башкъа топракълардан Песах Байрамыны къайд этмек ичюн Ерусалимге келип, Аллагъа ибадет эте эдилер. Песахтан сонъ еди кунь девам эткен Маясыз Пишкен Пите Байрамы башлана эди. Бир афта ичинде еудийлер тек маясыз пишкен отьмек ашай эдилер. Инджильде бу эки байрам бир байрам сайыла. Шу куньлери Иса Месих хачкъа мыхланып ольдюрильди ве тирильди. Ондан сонъ Песах месихчилернинъ энъ буюк байрамы – Исанынъ Тирилюв Байрамы олды. Песах ашы олгъан къурбан къозусына да «песах» дей эдилер. Чалашлар Байрамы – (къ. еуд. Сукъкъот) баба-деделерининъ сахрада юрген вакъытта чалашларда яшагъанларнынъ хатырасына багъышланып отькерильген байрам. Байрам Тишри айынынъ 15-бешинджи куню (кузьнинъ башы) башланып, еди кунь девам эте эди. Ондан сонъ секизинджи кунь – байрам раатлыгъы келе эди. Биринджи Махсул Байрамы (Афталар Байрамы, Берекет Байрамы) – (къ. юн. Пентэкостэ, сёзю-сёзюне «эллинджи кунь») Песах Байрамындан еди афта кечкен сонъ кечириле эди. Бу байрамны «Синай дагъында берильген Къанун» байрамы киби къайд эте эдилер. Шу куню тек Фелестинде яшагъан дегиль, башкъа ерлерден де бутюн еудийлер Ерусалимге кельмеге арекет эте эдилер. Исанынъ биринджи шегиртлери Берекет Байрамында Мукъаддес Рухкъа толдылар.

Баш руханий – бакъ. Руханийлер.

Бельги (алямет) – бирде-бир шейни исбатламакъ я да тасдыкъламакъ ичюн бельги оларакъ Алла япкъан муджизе. Инджильнинъ муэллифлеринден бири Юханнынъ язгъанына коре, бельгилер – Иса япкъан, Кок Падишалыгъынынъ келеяткъаныны косьтерген аджайип шейлердир.

Берекет Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Беэльзебул – бакъ. Шейтан.

Биринджи Махсул Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Вавилон – Фират ве Хиддекель дерьясы арасында (земаневий Ирак топрагъында) ерлешкен, къоджаман империянынъ пайтахты олгъан, Якъын Шаркънынъ энъ буюк шеэридир. Вавилонда чокъ аллаларгъа табына эдилер. М. э. 587 с. вавилонлылар (къасдийлилер) Ерусалим шеэрини йыкътылар ве еудийлернинъ чокъусыны эсирге алып кеттилер. Янъы Васиетнинъ заманларында Вавилон шеэри энди виран этильген эди. Инджильде «Вавилон» сёзю Шейтаннынъ падишалыгъыны анълата. Бесе-белли, мында Рим шеэри козьде тутула эди. О заманда Рим Ерусалимни запт эткен янъы империясынынъ баш шеэри, путперест медениети ве тюрлю бозукълыкъларнынъ меркези эди.

Васиет – Синай дагъында Алла Мусанен бутюн еудий халкъына васиет этти, еудийлерге яхшылыкъ япмагъа, оларны душманлардан къорчаламагъа сёз берди. Еудийлер Аллагъа садыкъ олып, Къанунда язылгъан Онынъ истегенини беджермек керек эдилер. Бу васиетке, онынъ япылмасы акъкъында тариф эткен китаплар топламына киби, «Эски Васиет» дейлер. Пейгъамберлер Алла адамларгъа янъы васиет береджеги акъкъында айта эдилер. Инджиль китабына коре, бу янъы васиет Иса Месихнинъ олюми ве тирилюви ярдымынен япылды. Энди Алланынъ халкъы – догъгъан ерине бакъмайып, Месихке иман эткен, Онынъ огретювине коре яшагъан адамларнынъ эписидир. Бу васиетке, Иса ве Онынъ биринджи издешлери акъкъында тариф эткен китапларнынъ джыйынтыгъына да «Янъы Васиет» дейлер. Бу джыйынтыкъны м. с. I-инджи асырында чешит адамлар язды. Эски Васиетнен бирликте Янъы Васиет Мукъаддес Китапны тешкиль эте.

Васиет Сандыгъы – исраиллилернинъ эсас азизлиги: агъачтан япылып алтыннен къаплангъан мукъаддес Сандыкъ. Сандыкънынъ ичинде васиетнинъ таш левалары сакълана эдилер. Сандыкъ башта Мескеннинъ сонъунда, Сарайнынъ Энъ Мукъаддес Еринде тура эди. Исраиллилер оны, устюнде санки де Рабби отургъан, падишанынъ тахты ерине коре эдилер.

Васиетнинъ таш левалары – устьлеринде Он Эмир (Исраиль халкъына Алладан берильген эсас эмирлер) язылгъан таш левалардыр. Оларны Рабби Синай дагъында, Исраильге васиет бергенде, Мусагъа берди.

Галилея – Фелестиннинъ шимали. Чокъ асырлар девамында башкъа халкъларнынъ къолунда олгъаны ичюн, Галилеяда тюрлю халкъларнынъ адамлары чокъ эди. Еудиенинъ сакинлери галилеялыларгъа юкъарыдан бакъа эдилер. Галилеянынъ Назарет шеэрчигинде Исанынъ яшлыгъы ве генчлиги кечти. Мында О, чокъ аджайип шейлер япты.

Давут – Шаулдан сонъ Исраильнинъ экинджи ве энъ намлы падишасы. О, тахткъа м. э. 1010 с. отурды. Давут Исраильни буюк девлет ве Ерусалим шеэрини Исраильнинъ пайтахты япты. О, кучьлю аскер ве улу шаир эди. Давут Зебур китабынынъ (Аллагъа айтылгъан йырлар ве дувалар) муэллифлеринден бири эди. О, Аллагъа ишанчлы олгъаны ичюн, Алла Исраиль тахтыны тек онынъ эвлятларына береджегини сёз берди. Еудий пейгъамберлерине коре, келеджекте бутюн дюньянынъ Падишасы оладжакъ Месих Давутнынъ сою оладжакъ. Шунынъ ичюн Исагъа даа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Давутнынъ Огълу – Давут падишанынъ дос-догъру эвляды. Иса Месих Давутнынъ эвляды олгъаныны билип, еудийлер Онъа «Давутнынъ Огълу» дей эдилер.

Денъиз хавузы – Мескеннинъ азбарында тургъан буюк бакъыр савут. Аллагъа хызметлерини башламаздан эвель руханийлер шу савутта абдест ала эдилер.

Дженнет – (къ. юн. Парадейсос; къ. еуд. Эден; рус. Эдем) Башланув китабында (2 б.) пек дюльбер багъча тасвир олуна, анда биринджи адамлар Алланен къонушып яшай эдилер. Бу багъчагъа «дженнет» дейлер. Адамлар Алланынъ Сёзюни тутмагъан сонъ, багъчадан къувулдылар ве энди агъыр иш япып ве ольдюриджи хасталыкъларгъа огърап яшамагъа меджбур олдылар. Дженнет акъкъында айткъан Месих бу аджайип ве гъамсыз яшайышкъа къайтмакъны ве Алланен бирликте эбедиен къалмакъны козьде тута эди.

Джеэннем – бакъ. Олюлернинъ дюньясы.

Дин къардашлары – иманлылар эксериетнен бир-бирине «дин къардашлары» дейлер, бойле этип, оларнынъ бир Алла Бабасы олгъаныны косьтерелер. Олар бир-бирини къайгъырып, бир къорантада киби, муаббет яшайлар.

Еудие – Фелестин дженюбиндеки виляет, онынъ ады исраилли къабилелеринден бирининъ бабасы Ехуда адынен багълы.

Еудий – бу сёзю (менбаа метинде – «иврий») биринджи кере Ибраимге (Баш 14.13), сонъ Юсуфкъа (Баш 39.14) ве Якъупнынъ (Исраильнинъ) бутюн эвлятларына нисбетен къулланылды. Сонъ Исраиль халкъына аит олгъан эр кесни ойле адландырып башладылар. Къырымтатарджа бир «еудий» сёзю къулланылса да, къ. еуд. «иврий» сёзю этник аитликни, «еудий» сёзю исе диний аитликни косьтере.

Еудийлер – башында Якъупнынъ огълу Ехуданынъ къабилесиндеки адамлар. Амма Инджильнинъ заманына бутюн чуфутларгъа «еудий» деп башладылар. Юханнен берильген Инджильде «еудий» сёзюнен сыкъ-сыкъ чуфутларнынъ башлыкъларыны адландыра эдилер.

Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу) – месихчилер джемиетининъ ве Иса Месихнинъ огретювининъ ильк адларындан бири (бакъ. Фаал 9.2; 22.4).

Иблис – бакъ. Шейтан.

Ибраим – Исраиль халкъынынъ биринджи баба-дедеси. Онынъ тарихы Башланув китабынынъ 12-25 бабларында икяе этиле. Алла оны сайлап, онъа васиет берди, тувгъан топракътан узакъ Ханаан топрагъына кочьмеге эмир берди, шу топракъны чокъсайылы несилине бермеге ваде этти. Башта онынъ ады Ибрам эди, амма сонъундан Алла онъа янъы «Ибраим» адыны берди. Ибраим ве онынъ апайы Саре Исхакъ огълунынъ догъувыны чокъ вакъыт бекледилер ве чокъ сынавлардан кечтилер. Ибраим исраиллилернинъ ве базы башкъа халкъларнынъ дедеси олды. Мукъаддес Китапта о – тюрлю агъыр алларда Алланынъ бутюн эмирлерини беджермеге азыр олгъан, Раббиге ишанч толу орьнектир.

Иманлылар топлашувы (иманлылар джемиети) – бир ерде яшагъан, даима топлашып, Аллагъа ибадет эткен ве Языны огренип, къонушкъан джемиетнинъ ады. Бу сёз тек ерли джемиетни дегиль, бутюн дюньяда Иса Месихке иман эткенлерни де анълата биле.

Император – Рим империясынынъ баш укюмдары. Онъа айры виляетлернинъ акимлери ве падишалары (меселя, Пилат ве Ирод) бойсуна эдилер. Биринджи императорнынъ ады Юлий Цезар олгъаны ичюн, башкъаларына да «кесар» дей эдилер.

Инджиль – бакъ. Къуванчлы Хабер.

Инсан Огълу – еудий тилинде бу ибаренинъ биринджи манасы «адам» эди. Даниял пейгъамбер шойле келеджек Падишагъа дей эди. Онынъ айткъанына коре, Алла бу Падишагъа бутюн халкълар устюнде укюм береджек (Дан 7.13-14). Иса бойле ибаренен сыкъ-сыкъ Озюни адландыра эди.

Инсафлыкъ – Алла инсафлыдыр, демек, Онынъ бутюн арекетлери акъикъаткъа ве адалетке эсаслана. Мукъаддес Китапкъа коре, Алла адамнынъ гуналарыны багъышласа, адам инсафлы ола. Адам Алланынъ истегенини беджерип, озь арекетлеринен инсафлыкъкъа ынтылмакъ керек.

Ирод – падишаларнынъ сюлялеси. Бу сюляле биринджи падиша Буюк Ироднынъ адынен адлана эди. Буюк Ирод – еудийлернинъ падишасы, м. э. 37-4 с. къадар бутюн Фелестин топрагъында акимлик япты. О, Исанынъ догъгъаны акъкъында эшитип, Вифлеемде янъы догъгъан балаларны ольдюрмеге эмир этти. Ирод Антипа – Буюк Ироднынъ огълу, м. э. 4 с. – м. с. 39 с. къадар Галилеяда акимлик япты. Ягъя оны къанунсыз эвленгенинде къабаатлагъаны ичюн, Ирод Антипа Ягъяны якъалап джезаламагъа эмир этти. Бундан гъайры, Ирод Антипа Исанен судда корюшти. Ирод Агриппа I – Буюк Ироднынъ торуны ве Ирод Антипа къардашынынъ огълу, м. с. 39-44 с. къадар Фелестинде акимлик япты. О, месихчилерни мераметсиз джезалап башлады. Онынъ эмиринен эльчи Якъуп ольдюрильди ве эльчи Пётр зиндангъа атылды. Фаалиет китабы Ирод Агриппанынъ олюмини бойле тасвирлей: путперест хызметчилери оны алла ерине корип, шерефлеп башладылар, ве о, шу шерефлерни къабул этти. Шу вакъыт Алланынъ мелеги Иродны азаплы хасталыкънен урды, ве Ирод шу хасталыкътан кечинди. Ирод Агриппа II – Ирод Агриппа I огълу. Эльчи Павел денъиз янындаки Кайсарея шеэринде онынъ алдында чыкъышта булунды. Ирод Агриппа II м. с. 44-70 с. къадар Фелестиннинъ бир къач виляетинде акимлик япты. Сонъ о, Римге кочип, анда м. с. 100 с. къадар яшады.

Иса – (къ. еуд. Ешу, Ешуа; Ехошуа адынынъ къыскъартылгъан шекили) еудий адларындан бири. Онынъ манасы – «РАББИ къуртара».

Исраиль – бакъ. Якъуп.

Керувлар – мелеклернинъ хусусий бир чешити. Мукъаддес Китапта керувлар Аллагъа якъын ве Онынъ тахты янында хызмет эткен неснелерни киби тасвирленелер. Онынъ ичюн Мескенде ве Сарайда керувларнынъ ресимлери бар эди.

Кинаели икяе – кенълешкен къыяславдыр, о, эр вакъыт тапмаджа, тасавур этюв усуллары къулланыла. Еудийлернинъ адетинде тек акъыл огреткен къыскъа икяе дегиль де, аталар сёзлери, айтымлар, тапмаджалар, къанатлы сёзлер, икметли сёзлер, аллегорияларгъа да «кинаели икяе» дей эдилер. Кинаели икяени анъламакъ ичюн башыны чалыштырмакъ керек. Кинаели икяелер Шаркъта кенъ даркъалгъан эди. Оларны уйдургъан ве анълагъан адамларгъа «икметли» дей эдилер.

Кок Падишалыгъы – бакъ. Алланынъ Падишалыгъы.

Корюшюв Чадыры – бакъ. Мескен.

Къадимий арамий тили – къадимий еудий тилине ве аз дереджеде арап тилине сойдаш тили. Бу тильде Даниял ве Узеир китабынынъ бир къач бабы язылды. Фелестинде, Иса Месихнинъ яшагъан вакъытта, бу еудийлернинъ лакъырды тили эди.

Къадимий еудий тили – бу тильде деерлик бутюн Эски Васиет язылгъан. Янъы Васиет язылгъан заманында, Фелестин сакинлери онъа сойдаш олгъан арамий тильде лаф эте эдилер, башкъа халкъ векиллеринен исе сыкъ-сыкъ къадий юнан тилинде къонуша эдилер.

Къадимий юнан тили – Эскендер Зулькарнайннынъ запт этмелеринден сонъ, юнан тили шаркъий Акъ денъиз ялысында халкъара тиль олды. Янъы Васиет, чокъча адам окъуп олсун деп, юнан тилинде язылды.

Къандиль – Мескеннинъ ве сонъундан Сарайнынъ ичини ярыкълатмакъ ичюн къулланылгъан еди ягълы чыракълы лампа (бакъ. Чыкъ 25).

Къандиль

Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат) – Муса пейгъамбер вастасынен Исраиль халкъына берильген Алланынъ Къануны. Мукъаддес Китапнынъ биринджи беш китабына (Тевраткъа) да «Къанун» дейлер, чюнки анда эм къанун, эм онынъ берильген тарихы бардыр. Къанун исраиллилерге тафсилятлы огютлер бере, оларнынъ диний ве ичтимаий яшайышыны бельгилей, яхшылыкъ ве адалет къаиделери тайинлей эди. Къанунда адамларгъа Алланынъ ирадеси ачыла. Амма озю озюнден Къанун оны бозгъан адамларны гуна джезасындан къорчалап оламай. Онынъ ичюн Янъы Васиетте Къанун хайыргъа къаршы къоюла.

Къанун оджалары – Мукъаддес Языны ве биринджиден Мусанынъ Къануныны теренден огренип анълаткъан адамлар. Олар Къанунны язып ала, огрене, анълата, къуллана ве адамларгъа огрете эдилер. Бойле адамларны еудий джемиетинде буюк урьмет эте эдилер.

Къокъулы шейлер. Алоэ – осюмлик, онынъ япракъларындан къыйметли къокъулы ягъ япа эдилер. Дефн этмезден эвель олю сарылгъан басмагъа бу къокъулы ягъны синъдире эдилер. Либан – экзотик осюмликнинъ къурутылгъан сакъызы. Оны якъкъанда къокъулы тютюн чыкъа эди. Либан тютетюви башта Чадырда, сонъ Ерусалим Сарайында бахшыш кетирювнинъ бир чешити эди. Мюр – паалы къокъулы ягъ, дженюбий тереклернинъ сакъызындан азырлана. Оны тиббиетте азапларны эксильтмек ве олюни дефн эткенде ягъламакъ ичюн къуллана эдилер.

Къуванчлы Хабер – (къ. юн. эвангелион) Эски Васиетте анъылгъан, Иса Месихнинъ ер юзюне кельгенинен илян этильген хабер. Онынъ манасы шунда ки, Алла адамларны севгени ичюн, Озь Огълуны ерге ёллады, Онынъ хачта ольгени ве тирильгенинен бутюн адамларгъа гуналардан ве эбедий олюмден къуртулыш ёлу ачылды. Бу хабер месихчилер иманынынъ эсасы олды. «Эвангелион» сёзюнен «Инджиль» сёзюнинъ пейда олувы да багълы. Кечче бу сёзнен Иса Месих акъкъында икяе эткен дёрт китапны адландырып башладылар.

Къурбан ери – бир тёпелик, онынъ устюнде къурбан чалынгъан айванларнынъ бутюнини я да бир къысмыны якъа эдилер. Къурбан ери эксериетнен ташларнен япыла эди, амма Корюшюв Чадырында еринден авуштырмагъа мумкюн олгъан, тахтадан япылып маденнен къаплангъан сою бар эди. Ондан гъайры, къокъулы отларны якъмакъ ичюн, маденден япылгъан кучюк къурбан ерлери де бар эди.

Къурбан ери

Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв – Мусанынъ къануны боюнджа еудийлер Аллагъа къурбан кетире эдилер. Айванны сойып, оны бутюнлей я да къысмен къурбан ерине къойып якъа эдилер. Эгер эт къалса, оны адамлар озьлери ашай эдилер. Мусанынъ заманындан башлап, Алла къурбанлар тек бир ерде кетирильгенини талап этти: башта Корюшюв Чадырында, сонъ Алланынъ Сарайында. Къурбан чалмагъа тек руханийлернинъ акъкъы бар эди. Айванлардан гъайры, бахшыш оларакъ отьмек, шарап, зейтюн ягъы, берекетнинъ биринджи мейваларыны кетире эдилер. Къурбанларнынъ ве бахшышларнынъ бир къач чешити бар эди: япылгъан гуна ичюн къурбан, Алланынъ яхшылыкълары ичюн бахшыш, берильген адакъ ичюн къурбан, озь истегинен кетирильген къурбан я да бахшыш. Бойле къурбанлар ве бахшышлар Алланен бирликте адамнынъ ашагъан ашы киби эди. Исраиллилер Аллагъа кетирген къурбанлар ве бахшышларнынъ бир къысмы руханийлерге ве левийлилерге бериле эди. Янъы Васиетке коре, Месихнинъ хач устюндеки олюми – бутюн инсаниетнинъ гуналары ичюн кетирильген къурбандыр.

Къуртарыджы – бакъ. Къуртулыш.

Къуртулыш – Мукъаддес Китапта бу сёз Алла адамгъа я да бутюн халкъкъа япкъан ярдымыны, оларны телюке ве душманлардан къуртаргъаныны анълата. Амма баш манада къуртулыш – иманлыларнынъ бутюн гуналарындан къуртулышы, Алланен мунасебетте булунув ве эбедий омюрдир. Янъы Васиетке коре, адамларгъа бу имкянны Иса Месихнинъ хач устюнде ольгени ве тирильгени бере, ве эр бир адам Месихке иман этип къуртулыш ала. Эски Васиетте Исраиль халкъыны Мысыр эсиринден къуртаргъан Аллагъа «Къуртарыджы» дей эдилер. Месихчилер бу адны Иса Месихке де берелер, чюнки О, Озюнинъ къурбанлыкъ олюминен Онъа иман эткенлерни гуна ве олюм укюмдарлыгъындан къуртарды.

Лепра хасталыгъы – бакъ. Тери хасталыгъы.

Либан – бакъ. Къокъулы шейлер.

Маясыз Пишкен Пите Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Мелеклер – Аллагъа хызмет эткен рухлар. Олар адамларгъа Алланынъ эмирлерини бильдирелер ве ярдым этелер. Мукъаддес Китапта базы энъ белли мелеклернинъ адлары бар – Микъаиль, Джебраиль. Бир заманларда мелеклернинъ бир къысмы Аллагъа къаршы чыкътылар ве Иблиснинъ тарафыны алып, Аллагъа ибадет этмектен вазгечтилер. Ойле мелеклерге «тюшкен мелеклер» деп айталар.

Мелкиседек – Салим шеэрининъ падишасы ве руханийи. Ибраим онъа арбий гъаниметнинъ он пайындан бир пайыны берген сонъ, Мелкиседек оны багъышлады (Баш 14.17-20). Еудийлерге мектюпте Мелкиседекнинъ руханийлиги Месихнинъ руханийлигине тенъ къоюла (Еуд 5.6).

Месих – (къ. еуд. Машиах; къ. юн. Христос) сёзю-сёзюне «ягънен сюртюльген» манасыны анълата. Къадимий Исраильде Алла Озь хызметине сайлагъан руханийлер, пейгъамберлер ве падишалар зейтюн ягъынен сюртюле эдилер. Пейгъамберлернинъ ярдымынен еудийлерге айткъанына коре, Алла дюньягъа Месихни ёлламагъа сёз берди. О, Исраиль халкъыны къуртарып, дюньянынъ халкъларына эбедиен падишалыкъ этеджек эди. Исанынъ вакътында еудийлер кергинликнен Къуртарыджынынъ келеджегини беклей эдилер. Оларнынъ умют эткенине коре, О, оларны эджнебий баскъынджылар – римлилерден азат этип, Исраильнинъ эвельки шуретини тиклейджек эди. Амма дюньягъа кельген Къуртарыджы – Иса Месих – даа чокъ шей япты. О, бутюн инсаниетни гуна къуллугъындан ве олюмден къуртарды. Онынъ ярдымынен Алла адамларгъа янъы эбедий васиетни берди.

Месихнинъ душманы – (къ. юн. антихристос) яманлыкъ озю олгъан шахыс. О, дюньягъа Месихнен дженк этмек ичюн келеджек, амма сонъунда Месих оны енъеджек. Юхан Месих акъкъында ялан айткъанларгъа ве шунынънен Къуванчлы Хаберге къаршы чыкъкъанларгъа да «Месихнинъ душманлары» дей. Иса сонъки вакъытларда пейда оладжакъ «ялан месихлер» (къ. юн. текликте псевдохристос) акъкъында эвельден хабер бере.

Месихчи – Иса Месихнинъ тарафдары, Оны озь Къуртарыджысы киби къабул эткен ве Онынъ огретювине коре яшамагъа тырышкъан адам.

Мескен (Корюшюв Чадыры) – ерини денъиштирмеге мумкюн олгъан буюк Мукъаддес Чадыр. Алланынъ эмирине бойсунып, исраиллилер оны ясап, сахрада юрген вакътында озьлеринен ташый эдилер. Чадырда Васиет Сандыгъы сакълана эди. Исраиллилернинъ ордусында бу ер Алланынъ Эви сайыла эди. Чадыр огюнде еудийлер Аллагъа ибадет эте ве къурбан чала эдилер. Сулейман Ерусалимде Алланынъ Сарайыны къургъан сонъ, Мукъаддес Чадыр анда кочьти.

Мескен (Корюшюв Чадыры)

Мукъаддес (азиз) – бу сёз биринджиден Алланы анълата. Алла ичюн айырылгъан эр шей де мукъаддестир, булар: Алланынъ Сарайы, Аллагъа хызмет этмек ичюн къулланылгъан шейлер ве Онъа ибадет эткен адамлар (Тевратта – Исраиль халкъы, Инджильде – иманлылар топлашувы). Инджильде бутюн месихчилер озьлерининъ дегиль, лякин Мукъаддес Алланынъки олгъанлары ичюн, «азизлер» деп адландырдылар. Ондан гъайры, бу сёз шахсий ве рухий темизликни косьтермек мумкюн.

Мукъаддес Рух – Алланынъ Руху. Онъа эм Бабасына, эм Огълуна Алланынъ бутюн хусусиетлери менсюптир. Инджиль китабына коре, Иса Месихке иман эткен адамлар Мукъаддес Рухны къабул этелер. О, оларны огрете ве кучь бере.

Мысыр – Египет, Фелестинден дженюбий гъарп тарафында ерлешкен мемлекет. Къадимий еудийлер анда 400 йыл яшадылар. Мысырлыларнынъ зулумы чокълашкъанда, Рабби еудийлерни андан азатлыкъкъа алып чыкъты.

Мюр – бакъ. Къокъулы шейлер.

Нух – къадимий заманда Алла бозукъ инсаниетни ёкъ этмеге истеди. Тек бир инсафлы олгъан Нухны ве онынъ къорантасыны къалдырмагъа разы олды. Нух, Алланынъ эмирини алып, буюк бир сандыкъ къурды да, бутюн къорантасыны анда алды. Олар сандыкъкъа киргенинен, бутюн дюньяда сув ташкъыны башланды. Бу ташкъындан тек Нухнынъ къорантасы къуртулды. Сонъ олардан янъы инсаниет догъды (бакъ. Баш 6–9).

Одев (одеме) – пара тёлеп, бир адамнынъ я да бутюн халкънынъ къуллукътан я да эсирден азат этилюви. Иса Месихнинъ къурбан оларакъ берильген джаны Онъа иман эткенлерни гуна ве эбедий олюмнинъ къуветинден къуртаргъан одев олды.

Одеме Куню – бакъ. Байрамлар.

Олюлернинъ дюньясы (къ. еуд. Шеол; къ. юн. Гадес) – Тевратта язылгъанына коре, адам ольген сонъ олюлернинъ дюньясына тюше. Олюлер дюньясыны косьтермек ичюн даа бир сёз къулланыла эди – джеэннем. Инджильде джеэннем олюлер гуналары ичюн джезагъа огъратылгъан ер, деп сайыла. Келип чыкъышынен бу сёз Ерусалим янында олгъан Хинном вадийинен (къ. еуд. Ге-Хинном) багълы. Шу ерде эр вакъыт чёплюк ве къалымты якъа эдилер. Шунынъ ичюн джеэннем сёзюнинъ манасы гуналыларнынъ олюминден сонъ азап чекеджек ерини анълата.

Он пайда бир пай – берекетнинъ он пайда бир пайы. Исраиллилер оны руханийлерге Раббиге бахшыш оларакъ бермек керек эдилер. Бу пай Сарайнынъ кечинмесине, руханийлернинъ тамакъларына ве озьлери озьлерини бакъып оламагъан адамларгъа ярдым оларакъ масраф этиле эди.

Пейгъамбер – Алланынъ ирадесини илян этмек ичюн, Рабби сайлагъан адам. Мукъаддес Рухнынъ тесиринде лаф эткен пейгъамберлер келеджекте оладжакъ вакъиаларны ачмакътан гъайры, огретиджи ве къабаатлайыджы олып, адамларны тёвбе этмеге ве Аллагъа чевирильмеге чагъыра эдилер. Пейгъамберлер, Месих даа догъмаздан эвель, Онынъ келеджеги акъкъында айта эдилер. Эски Васиетте чокъ пейгъамберлер акъкъында тариф этиле ве оларнынъ пейгъамберликлери косьтериле; Эски Васиетнинъ чокъусы китаплары оларнынъ адынен адлангъан. Пейгъамберлер Янъы Васиетте де анъыла – бу, Мукъаддес Рухнынъ кучюнен лаф эткен ве Алла оларгъа ачкъаныны башкъаларына огреткен иманлылар.

Песах – бакъ. Байрамлар.

Понтий Пилат – римли аким, Иса джезалангъан вакъытта Еудиенинъ акими (м. с. 26-36 с.). Онынъ разылыгъыны алмайып, адамны джезаламагъа олмай эди. Тек Понтий Пилат олюм джезасыны тасдыкълай эди. Еудий башлыкъларынен яхшы мунасебетте олмаса да, исьян котермесинлер деп, эксериетнен оларнынъ талапларыны беджере эди.

Пут – халкълар табынгъан, бирде-бир аллагъа ошагъан эйкель я да даа башкъа бир шей.

Раатлыкъ куню – (къ. еуд. шаббат) джумаэртеси, исраиллилернинъ мукъаддес куню. Шу кунни олар бир тюрлю иш япмайып, Аллагъа багъышламакъ керек эдилер. Инджиль заманында раатлыкъ куню шеэр диварындан бир километрден зияде узакълыгъына кетмек ясакъ этиле эди. Единджи йыл да хусусий олып, шу йылы топракъ ишленильмейджек эди. Еди кере еди йыл кечкен сонъ, эллинджи йыл Юбилей йылы деп илян этиле эди. Шу йылы борджлар багъышлана эди, топракъ исе эвельки сабыларгъа къайтарыла эди.

Равви (Раввуни) – къ. еуд. сёзю-сёзюне «меним улу». Бойле сёзнен урьметли адамларгъа, эксериетнен оджаларгъа дей эдилер.

Рим – Янъы Васиетте тасвир олунгъан вакъыткъа къадар Рим шеэри Акъ денъиз этрафындаки чокъ мемлекетлерни, шу джумледен Фелестин топракъларыны да бойсундырды ве буюк империянынъ пайтахты олды. Фелестин топрагъында, башкъа ерлерде киби, римлилер озь ордусыны къалдырып, эр бир къаршылыкъны таш юрекнен ёкъ эте эдилер. Бунынънен берабер, буюк империягъа менсюплик, икътисадият ве тюрлю къысымлар арасында фикир денъишювге ёл ача эди. Рим империясынынъ гражданларына (оларнынъ бири эльчи Павел де олды) бутюн империяда айры акъ-укъукъ бериле эди. Меселя, судда олар императорнынъ укюмини талап этип ола эдилер.

Руханийлер – Мескенде ве сонъунда Ерусалимнинъ Сарайында къурбанлар ве бахшышлар ичюн джевапкяр олгъан, Аллагъа хызмет эткен адамлар. Тек Харуннынъ эвлятлары руханий олмакъ мумкюн эдилер. Руханийлер он эки болюкке айырылып, невбетнен хызмет эте эдилер. Олар Къанунда къайд этильген махсус урбаны кие эдилер. Бу урбанынъ эсас къысмы эфод эди. Онынъ огдеки ве арттаки къысмы бар эди. Бу къысымлар бир-бирине четлеринен къайышларнен пекитиле эди. Руханийлернинъ башында баш руханий олды; о, Алланынъ огюнде Исраиль халкъынынъ векили эди. Онынъ урбасы бунынъ темсили эди, хусусан устюнде он эки дегерли ташы олгъан оглюгидир. Шу ташлар устюнде он эки Исраиль къабилесининъ адлары язылгъан эди.

Руханийлер

эфод

Саддукийлер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири эди. Юксек Шуранынъ чокъусы азалары, баш руханийлер ве оларгъа якъын адамлар саддукийлер эди. Башкъа, ферисе фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Языны таный ве агъзавий риваетлерге инанмай эдилер. Меселя, къыямет куню эписи олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына инанмай эдилер.

Салым топлайыджы – Фелестинде Рим империясынынъ хазинесине берги топлагъан, ерли халкътан олгъан бир мемур. Олар Рим акимиетине хызмет эткенлери ичюн (бойле хызмет Къанунгъа къаршы эди), еудийлер бу мемурларны севмей эди, чюнки салым топлайыджылар халкътан арткъач акъча топлап, озьлерине къалдыра эдилер.

Самарие – Ерусалим шималинде, Галилеянынъ дженюбинде ерлешкен Фелестин виляети. Ассурие (Ашшур) укюмдарлыгъы заманында Исраильнинъ шималий къабилелеринден ве башкъа мемлекетлерден кочип кельген халкълар бу ерге сюргюн этильдилер. Мемлекетте къалгъан еудийлернинъ эвлятлары ве кочип кельген халкълар самариелилер олдылар. Еудийлер киби, самариелилер Мусанынъ Къануныны къабул эте, амма чокъ шейни башкъаджа анълай эдилер. Меселя, олар Аллагъа Ерусалимде дегиль, Геризим дагъында ибадет эте эдилер, анда оларнынъ баш ибадет ери бар эди. Еудийлер ве самариелилер бир-бирини имансыз сайып, къонушмай эдилер.

Саре – Ибраимнинъ апайы, Алла оны акъайынен берабер сайлады. Сайланмаздан эвель онынъ ады Сарей эди, сайлагъан сонъ Алла онъа Саре адыны берди. О, Аллагъа садыкъ олып ве Онынъ вадесини беклеп, акъайынен сеяат агъырлыкъларыны больди. Бутюн омюри баласыз олып, къартайгъан сонъ, Ибраимге Исхакъ огълуны догъурды.

Синагога – Языны окъумакъ, дува этмек ве диний адетлерни огренмек ичюн еудийлернинъ топлашувы, эм де бойле топлашувлар ичюн эв. Синагогада топлангъанда, адий иштиракчининъ биле Языдан парчаны окъумагъа ве окъугъан парчаны топлашувгъа анълатмагъа акъкъы бар эди. Сарайгъа бакъкъанда, синагогаларда къурбан чалынмай эди. Еудийлер яшагъан эр бир шеэрде ич олмадым бир синагога бар эди.

Синай – сахрадаки (земаневий Мысырда) дагънынъ ады. Шу дагънынъ устюнде Алла Мусагъа Он Эмирни багъышлады. Корюнгени киби, бу дагъ къадимий заманларда Хорев деп адлана эди, бугунь исе Джебель-Муса деп адлана.

Сион – Ерусалим шеэри ерлешкен байырнынъ ады. Шунынъ ичюн «Сион» дегенде, эксериетнен Ерусалим козьде тутула. Кочьме манада бу сёз Алланен бирликте инсафлылар яшагъан коктеки Ерусалим шеэрини козьде тута.

Сувгъа батырылып чыкъув – (къ. юн. баптисма) энъ муим диний мерасимлернинъ бири; диний джемиетке алынувны косьтере. Янъы Васиетте сувгъа батырылып чыкъувнынъ эки чешити косьтериле. Башта Ягъя, озьлерини Аллагъа багъышламакъ ве гуналарындан тёвбе этмеге истеген адамларны сувгъа батырып чыкъара эди. Иса Месихнинъ олюми ве тирилювинден сонъ сувгъа батырылып чыкъув даа терен мана ала: адам эвельки гуналы яшайышындан вазгечип, санки оле, амма Месихнен бирликте янъы омюрге тириле. Бойле сувгъа батырылып чыкъувдан сонъ адам Мукъаддес Рухны къабул эте. Кочьме манада Янъы Васиет Исанынъ «сувгъа батырылып чыкъувы»ны Онынъ азапларына къошулувны киби анълата, «Рухкъа батырылып чыкъув» акъкъында айткъанда, Мукъаддес Рухны къабул этювни козьде тута.

Сулейманнынъ Эйваны – Сарайнынъ шаркъ тарафындаки къапалы колонналы бина. Анда чокъ адам топлаша биле эди.

Теврат – бакъ. Къанун.

Теклиф пителери ичюн стол – башта Мескеннинъ, сонъунда Сарайнынъ ичинде тургъан стол. Руханийлер онынъ устюне даима Раббиге бахшыш оларакъ, он эки пите къоя эдилер.

Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы) – Мукъаддес Китапта адлангъан чешит тюрлю тери хасталыгъы. Бойле хасталыкъ адамны арамлай эди, ве о, бутюнлей тедавийленмегендже, башкъа адамлардан айры яшамакъ керек эди.

Тёвбе этюв – адам эвельки яшайышы гуналы ве Алла онен разы олмагъаныны анълап, Алладан, гуналары ичюн афу сорай, келеджекте гуна япмайып, Аллагъа хызмет этмеге сёз бере.

Фериселер – Янъы Васиет девринде еудийлернинъ эки диний фыркъасындан бири. Башкъа, саддукийлер фыркъасына, бакъкъанда, олар тек Мукъаддес Язынынъ дегиль де, чокъ ягъзавий риваетлернинъ талапларыны да дикъкъатнен беджермеге тырыша эдилер. Къыямет куню олюлер тирилип, Алланынъ огюнде тураджакъларына да инана эдилер. Олар элял темизликни беджерип, халкъ арасында буюк итибарнен файдалана, диний ве къатты къаиделеринен гъурурлана, диний къаиделерини къатты тутмагъан адамларны исе севмей эдилер.

Хайыр – Янъы Васиетнинъ эсас диний терминлеринден бири. Бу сёзнинъ манасы – Алладан адамгъа берильген хайырлы бахшыш. Алла оны бирде-бир ишлер ичюн дегиль де, Озь истегинен бере. Шунынъ ичюн хайыр Къанундан фаркъ эте. Къанун адалетликке коре Алланен адам арасында ве адамлар арасында олгъан мунасебетлерни тертипке къоя: эр бир адам озь акъкъыны ала. Энъ буюк хайыр – иманлыларгъа ачылгъан Алланен эбедий омюрдир.

Хач – Рим императорлыгъында Иса Месихнинъ вакътында энъ агъыр джинает япкъанларны хач устюне мыхлап, олюм джезасына огърата эдилер. Хачны, ерге сокъулгъан дирекке къалын бир тахта мыхлап, япа эдилер. Джезалангъанларны хачкъа мыхлап, я да багълап, чекишип ольмеге къалдыра эдилер. Бойле джеза энъ къоркъунчлы ве масхаралыкъ джезасы эди. Джинаетчи озь тахтасыны джезаланаджакъ ерине озю алып бара эди. О вакъытта «озь хачыны ташымакъ» ибареси пейда олды. Иса Месих хачкъа мыхлангъан сонъ, бу алет Иса берген къуртулыш ве омюрнинъ бельгиси олды.

Чалашлар Байрамы – бакъ. Байрамлар.

Шейтан (Иблис, Беэльзебул) – Мукъаддес Китапта Алланынъ эсас душманына нисбетен бир къач сёз къулланыла. Къ. еуд. сатан сёзю (бундан «Шейтан» сёзю келип чыкъты) «душман» манасыны анълата. Къ. юн. диаболос (бельки, бу сёзден «Иблис» сёзю келип чыкъты) «алдатыджы, ийлекяр» манасыны ташый. Арам рухларнынъ башына нисбетен Беэльзебул ады да къулланыла. Шейтан ве онъа бойсунгъан рухлар адамларны алдата, оларгъа Аллагъа кельмеге кедер этелер, оларны эбедий олюмге кетирмеге тырышалар. Аллагъа къаршы чыкъкъан адамлар Шейтаннынъ тесирине огърайлар. Сырларнынъ ачылувы китабында, бир кунь ола, Шейтан бутюнлей енъиледжеги ве ёкъ этиледжеги акъкъында тариф этиле.

Эбедий омюр – Мукъаддес Китапкъа коре, бу дюньяда олюмсиз булунув дегиль де, Алланен бирликте янъы дюньядаки къасеветсиз омюрдир. Иманлылар ичюн оларнынъ Алланен бойле аралары артыкъ бу дюньяда башлана. Амма керчек эбедий омюр тек ердеки омюрлери биткен сонъ башлана.

Эзов оту – еудийлернинъ диний мерасимлеринде къулланылгъан от. Руханийлер эзов отунынъ япрагъы я да пытагъыны шингенликке (меселя, къурбаннынъ къанына) батырып, адамгъа я да бир шейге септирип, оны элялладылар ве азиз эттилер.

Эльчи – къ. юн. апостолос «бирде-бир вазифенен ёлланылгъан адам, хаберджи» манасыны анълата. Инджильде бу, Иса Месих сайлап Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн, ёллагъан адамдыр. Эльчи унваны адам ичюн буюк месулиет эди: Месих коктеки Падиша олгъаны киби, эльчи – Онынъ ер юзюнде олгъан векилидир. Биринджи эльчилер Исанынъ энъ якъын шегиртлери эди. Олар эр вакъыт Онынъ янында эдилер. Месих олип, тирильген сонъ, айны хызметке чагъырылгъан Павел де озюне «эльчи» деди. Къуванчлы Хаберни даркъаткъан башкъа адамларны да, меселя, Барнабаны, ойле адландырмакъ мумкюн эдилер.

Элял – Мусанынъ Къанунына коре, исраиллилер дикъкъатнен арамны элялдан айырмакъ керек эдилер. Базы айван, къуш, балыкълар ве чешит шейлер ве ашлар арам сайыла эди. Базы алларда адамлар да арам сайылды. Меселя, лепра хасталыгъынен хаста олгъан, олюге тийген адам, я да къан акъувнен чекишкен я да якъынларда бала тапкъан къадын арам ола эдилер. Арам олгъан адамларгъа диний мерасимлерде иштирак этмеге ве элял шейлерге тиймеге мумкюн олмай эди. Арамлыкънынъ себеби ёкъ этильген сонъ, элял олмакъ ичюн, адам белли мерасимлерни кутьмеге ве темизленмеге керек эди.

Эски Васиет – бакъ. Васиет.

Эфод – бакъ. Руханийлер.

Юбилей йылы – бакъ. Раатлыкъ куню.

Юксек Шура – (къ. юн. Синедрион; къ. еуд. Санхедрин) руханийлер, къанунджылар ве башкъа урьметли адамларнынъ топлумына Юксек Шура дей эдилер. Онынъ эркянына етмиш адам кире эди. Юксек Шурада тек диний дегиль, башкъа меселелер де чезиле эди; бу шура еудий халкъыны римлилер огюнде такъдим этип, юксек укюм вазифесини де беджере эди. Янъы Васиет вакътында шуранынъ муим къарарларыны Рим акимиети тасдыкълай эди.

Ягълав – бир диний мерасим. Адамнынъ башына ягъ якъылып я да силинип, адамны Алла сайлап бир муим хызметке чагъыргъаныны косьтере эди. Бундан сонъ адам падиша, руханий, базы вакъытта пейгъамбер олып, онъа берильген вазифелерни беджермеге башлай эди. Кочьме манада «ягълав» сёзю бир адам Алланынъ хызметине сайлангъаныны ве багъышлангъаныны анълата.

Язы (Язылар) – Янъы Васиетте Эски Васиетке «Язы» я да «Язылар» дей эдилер. Янъы Васиет язылгъан сонъ, Оны да Языгъа кирсеттилер.

Якъуп – Исхакъ ве Рефикъанынъ эки огъулларындан бири. Якъуп озь эгиз агъасы Исавдан сонъ догъгъанына бакъмадан, Алла оны сайлап, биринджи огъул акъкъыны берди. Якъупнынъ он эки огълундан еудий халкъынынъ он эки къабилеси пейда олды. Алла онъа Исраиль адыны берди. Сонъ онынъ бутюн огъулларына – еудий халкъына «Исраиль» дей башладылар. Якъуп адыны башкъа адамлар да, меселя, эльчилерден экиси ташыдылар.

Якъын адам – сёзю-сёзюне «янында олгъан бирев». Тевратта айны койнинъ сакини, джемиетнинъ азасы, къабиледештир. Оларгъа нисбетен белли къаиделерни кутьмек керек эди. Янъы Васиетте Иса «якъын» сёзюнинъ манасыны кенълештирди ве таныш олмагъан адам биле якъын олмакъ мумкюнлигини косьтерди.

Янъы Васиет – бакъ. Васиет.

Теврат ве башкъа тарихий китапларда къулланылгъан ольчюлер

Къадимий заманларда чешит халкъларда узунлыкъ, агъырлыкъ ве шингенлик ольчемек ичюн тюрлю системалар къулланыла эдилер. Бугуньки куньге базы ольчюлер меселесинде алимлер аля даа екяне бир фикирге кельмедилер.

Метиннинъ къолай къабул этильмеси ичюн, бу терджимеде биз ольчюнинъ земаневий метрик системасыны къулландыкъ. Эгер къадимий метинде ольчюлер къарарнен берильсе, биз оларны земаневий эквивалентине якъынлаштырдыкъ. Бунен берабер сноскаларда къадимий метиндеки ольчюлерни де бердик.

Узунлыкъ ольчюлери

Аммах (Баш 6.15) – тирсектен башлап орта пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 45-50 сантиметр. (Бир аммах – бир тирсек узунлыгъы, я да ярым метр.)

Зерет (Чыкъ 28.16) – керильген къолнынъ баш пармагъынынъ уджундан чинатий пармакънынъ уджунадже олгъан узунлыкъ, къарарнен 23-25 сантиметр. (Бир зерет – бир къарыш, я да метрнинъ дёртте бири, я да черик метр.)

Тофах (Ехез 40.5) – авуч кенълиги, къарарнен 7,5-9 сантиметр.

Эцба (Йрм 52.21) – баш пармакънынъ кенълиги, къарарнен 2 сантиметр.

1 аммах = 2 зерет = 6 тофах = 24 эцба

Сепильген шейлернинъ ольчюлери

Хомер (Лев 27.16) – бесе-белли, бу сёзнинъ башлангъыч манасы – бир эшекнинъ юкю; къарарнен 220 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир хомер – беш чувал.)

Летек (Хош 3.2) – бесе-белли, хомернинъ ярысы; къарарнен 110 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир летек – эки бучукъ чувал.)

Эфа (Чыкъ 16.36) – Тевраттаки сепильген шейлернинъ эсас ольчюси, къарарнен 20-22 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир эфа – бир буюк къопкъа, я да ярым чувал.)

Сеа (Баш 18.6) – эфанынъ учьте бир къысмы, къарарнен 7 литрге тенъ кельген ольчю. (Бир сеа – бир буюк савут.)

Омер (Чыкъ 16.16, 36) – эфанынъ онда бир пайы, эки литрге тенъ кельген ольчю. (Бир омер – бир чанакъ.)

Къав (4 Пад 6.25) – къарарнен, эфанынъ йигирмиде бир пайы, бир литрге якъын кельген ольчю. (Бир къав – ярым чанакъ.)

1 хомер = 2 летек = 10 эфа = 30 сеа = 100 омер = 200 къав

Шингенлик ольчюлери

Кор (3 Пад 4.22) – эм шинген, эм сепильген шейлернинъ ольчюси. Бир кор, къарарнен, бир хомерге (200-220 литрге) тенъ келе эди. (Бир кор – беш чувал, я да беш чапчакъ.)

Бат (3 Пад 7.26) – Тевраттаки шинген шейлернинъ эсас ольчюси. Ехезкель китабында 45.11 бат эфагъа тенъ келе. Бу ольчю, къарарнен, 20-22 литрге якъын эди. (Бир бат – бир буюк къопкъа.)

Хин (Чыкъ 29.40) – бесе-белли, батнынъ алтыда бир пайы, я да 3,7 литр. (Бир хин – эки чанакъ.)

Лог (Лев 14.10) – хиннинъ он экиде бир пайы, къарарнен 300 мл этрафында шинген шейлернинъ уфакъ ольчюси. (Бир лог – бир кучюк бардачыкъ.)

1 хомер = 1 кор = 10 эфа = 10 бат = 60 хин = 720 лог

Агъырлыкъ ольчюлери

Къадимий заманларда пара ёкъ эди, эсаплашкъанда исе ольчюге коре я алтын, я даа эксериетнен кумюш тёлей эдилер. Окъумагъа къолай олсун деп, буюк микъдарларны косьтермек ичюн, метрик системасынынъ эквивалентлерини къулланалар. Эсас кумюш акъчаны (шекельни) бельгилемек ичюн, терджимеде «кумюш» сёзю къулланыла. Сноскаларда къадимий метиннинъ догърудан-догъру сёзлери бериле.

Киккар (Чыкъ 38.25) ве шекель – Теврат заманларындаки Сурие ве Фелестинде олгъан эсас ольчюлер. Бир киккар – 30 килодан бираз зияде, бир шекель –10 граммдан бираз зияде эди. Чешит ерлерде там эквивалентлер бири-биринден фаркъ этмек мумкюн эди, шунынъ ичюн бир киккарда къач шекель олгъаныны догъру тайинлемек къыйындыр, умумий оларакъ 3 000 – 3 600. (Бир киккар – бир чувал; бир шекель – бир кумюш.)

Мане (3 Пад 10.17; Узеир 2.69) – орта бир ольчю, бесе-белли, Вавилондан келе, къарарнен 0,5-0,6 килограмм.

1 киккар = 60 мане = 3 000 шекель

Шекель гъает къыйметли мадделерни ольчегенде, даа да кучюк парчаларгъа болюне эди:

Бека (Баш 24.22) – ярым шекель.

Гера (Чыкъ 30.13) – шекельнинъ 1/20 къысмы.

1 шекель = 2 бека = 20 гера

Эски Васиет деври хронологиясы

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 2300 – 1050 с.)

Эски Васиет деври хронологиясы (м.э. 1050 – 400 с.)

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Пейгъамберликлер | | Пейгъамберликлернинъ беджерилюви

Баш 18.18 Ибраимден улу ве кучьлю халкъ асыл оладжакътыр; Ибраим вастасынен ер юзюндеки бутюн халкълар эйилик тападжакълар.

Иса, Ибраимнинъ эвляды олып, бутюн халкъларгъа хайыр этеджек

Фаал 3.25 Сиз исе пейгъамберлернинъ эвлятларысынъыз ве Алла баба-деделеринъизге берген васиетнинъ мирасчыларысынъыз. Алла Ибраимге айткъанына коре, ер юзюндеки бутюн халкълар онынъ эвляды ичюн яхшылыкъ кореджеклер.

Микъа 5.2 Сен де, Вифлеем-Эфрата, Ехуданынъ баш шеэрлери арасында кичик олсанъ да, сенден Мен ичюн Исраильнинъ Башлыгъы чыкъаджакъ. Онынъ тамырлары заманларнынъ башындан, эбедийликтен келип чыкъа.

Исанынъ догъгъан ери

Мт 2.1 Иса Еудие виляетининъ Вифлеем шеэринде догъгъан сонъ, шаркътан Ерусалимге тылсымджы алимлер кельдилер. (Лк 2.4-7 бакъ.)

Еш 7.14 Мына, Рабби Озю сизге алямет береджек. Бакъынъыз, къыз юклю олып, огъул догъаджакъ, адыны Иммануэл къояджакълар.

Исанынъ къыздан догъулувы

Мт 1.18 Иса Месих бойле догъды: Онынъ анасы Мерьем Юсуфкъа нишанлы эди. Амма оларнынъ никяхларындан эвель Мерьемнинъ Мукъаддес Рухтан бала беклегени белли олды. (Лк 1.26-35 бакъ.)

Йрм 31.15 РАББИ бойле дей: – Рама шеэринде бир сес эшитиле, агълав ве аджджы къыямет! Балалары артындан Рахель агълай, тынчланмагъа истемей; онынъ балалары ёкъ энди!

Сабийлернинъ ольдюрилюви

Мт 2.16 Ирод исе, тылсымджы алимлер оны алдаткъанларыны корип, пек ачувланды ве, олардан билип алгъан вакъыткъа коре, Вифлеемде ве онынъ этрафында эки яшына етмеген эписи огълан балаларны ольдюрмек ичюн аскер ёллады. (Мт 2.18 бакъ.)

Еш 9.1-2 Кечкен заманда Зевулун ве Нафталий топрагъы ашаланды, амма келеджек заманда денъиз ёлу, Иорданнынъ башкъа тарафында яткъан мемлекет ве халкълар яшагъан Галилея шуретли оладжакъ. Къаранлыкъта юрген халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм кольгесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Исанынъ Галилеядаки хызмети

Мт 4.12-16 Иса Ягъянынъ апске алынгъаныны эшитип, Галилеягъа къайтып кельди. Назарет шеэринден кетип, Зевулун ве Нафталий топракъларында, Галилея голю янындаки Къафарнаум шеэринде ерлешти. Бойледже, Ешая пейгъамбернинъ сёзю эда олунды: Эй, Зевулун топрагъы ве Нафталий топрагъы, голь ёлунда, Иордан аркъасы! Чокъ миллетнинъ юрту Галилея! Къаранлыкъта яшагъан халкъ буюк ярыкъ корьди! Олюм топрагъында, олюм саесинде яшагъан адамлар ичюн ярыкъ парылдады.

Текр 18.15 Алланъ олгъан РАББИ сизинъ аранъыздан, агъа-къардашларынъыздан, сизге манъа ошагъан бир Пейгъамберни асыл этеджек. Оны динъленъиз.

Бекленильген Пейгъамбер

Юх 6.14 Адамлар, Иса косьтерген бельгини корип: – Керчектен де, бу – дюньягъа келеяткъан Пейгъамбердир, – дедилер.

Еш 53.3 Адамлар Оны ашалады, Ондан башыны чевирди. Азап чеккен, чокъ хасталыкъ корьген акъай эди. Бизлер Ондан бетимизни чевире эдик, адамлар Оны ашалады, ве биз Оны адам ерине саймай эдик.

Иса еудийлернинъ тарафындан ред этильди

Юх 1.11 О, Озюнинъкилерине кельди, лякин Озюнинъкилери Оны къабул этмеди. (Юх 5.43; Лк 4.29; 17.25; 23.18 бакъ.)

Еш 11.2 Онынъ ичинде РАББИнинъ Руху олып, Онъа акъыл ве анълав, насиат, кучь ве бильги береджек ве Алладан къоркъмагъа огретеджек. (Збр 44.8; Збр 11.3-4 бакъ.)

Исанынъ икмети

Лк 2.52 Иса осе эди. Яшы арткъанынен, икмети де арта эди. Исагъа Алланынъ ве адамларнынъ хайыры да чокълаша эди. (Лк 4.18 бакъ.)

Зек 9.9 Эй, Сион къызы, чокъ къуван! Къуванчтан къычыр, эй, Ерусалим къызы! Мына, сенинъ падишанъ санъа келе! О, къабаатсыз. О, къуртарув бере. О, алчакъгонъюлли, эшек устюнде, эшек баласы устюнде отура! (Еш 62.11 бакъ.)

Исанынъ Ерусалимге тантаналы кириши

Юх 12.13-14 Пальма терегининъ пытакъларыны алып, Оны къаршыламагъа чыкътылар ве кучьлю сеслернен къычырып башладылар: – Аллагъа шукюр! Раббининъ Ады иле Келеяткъанны, Исраильнинъ Падишасыны шуретленъиз! Иса бир яш эшекни тапып, устюне минди. (Мт 21.1-11; Юх 12.12 бакъ.)

Збр 40.10 Мен ишангъан достум биле, отьмегимни ашап, манъа къаршы табаныны котерди.

Иса достунынъ тарафындан сатылды

Мк 14.10 Шу арада, Исаны сатмагъа истеп, он эки шегиртинден бириси Иуда Искариот баш руханийлернинъ алдына барды. (Мт 26.14; Мк 14.43-45 бакъ.)

Збр 26.12 Яланджы шаатлар манъа къаршы баш котерди, агъызларындан зулум чыкъа, лякин душманларымнынъ къолуна мени берме.

Исаны яланджы шаатлар къабаатладылар

Мт 26.59-61 Исагъа олюм джезасыны бермек ичюн, баш руханийлер ве бутюн Юксек Шура Онъа къаршы ялан шаатлыкъ къыдырсалар да, чокъ адам ялан шаатлыкъ этселер де, тапып оламадылар. Сонъунда эки шаат сёзге чыкъып, бойле дедилер: – Мына бу адам: «Мен Алланынъ Сарайыны йыкъып, учь куньде кене къурып олурым», – деди.

Еш 53.7 Оны эзиетледи, къыйнадылар, О исе агъзыны ачмады. Оны къой киби соймагъа айдап кетирдилер, къозу юнь къыркъкъан адамнынъ алдында индемейип тургъан киби, О да агъзыны ачмады.

Иса Онъа къаршы айтылгъан къабаатлавларгъа джевап бермеди

Мт 26.62-63 Биринджи баш руханий еринден турып, Исагъа: – Сен не ичюн джевап къайтармайсынъ? Оларнынъ Санъа къаршы шаатларына не айтаджанъ? – деди. Иса индемеди. (Мт 27.12-14 бакъ.)

Еш 50.6 Мени ургъанларгъа аркъамны, сакъалымны алгъанларгъа янакъларымны ачтым. Ашаламакътан ве тюкюриктен бетимни къапатмадым.

Исаны котеклеп, устюне тюкюрдилер

Мк 14.65 Базылары Онъа къаршы тюкюре башладылар. Онынъ бетини къапатып, башына урдылар ве: – Пейгъамберлигинъни косьтер! – деп къычырдылар. Сонъ хызметчилер де Оны урмагъа башладылар. (Мк 15.17; Юх 19.1-3; 18.22 бакъ.)

Збр 68.5 Себепсиз мени кореджек козьлери олмагъанлар башымдаки сачлардан да чокъ олды. Манасыз манъа къаршы чыкъкъанлар, меним душманларым кучьке кирди. Мен ич бир шей алмагъан олсам да, къайтарып бермеге меджбур этелер.

Исадан себепсиз нефретлендилер

Юх 15.24-25 Эгер Мен оларнынъ арасында башкъалары асыл япып оламагъан ишлерни япмагъан олсам, оларда гуна олмаз эди. Энди исе ишлеримни корип, Мени де, Бабамны да кореджек козю олмады. Лякин себепсиз Мени кореджек козьлери къалмагъаны акъкъында Къанунында язылгъан сёзлер беджерильмек керек.

Еш 53.4-5 «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды». Бизлер исе, Оны Алла урды ве джезалады, деп тюшюндик. Амма О гуналарымыз ичюн яраланды, къабаатларымыз ичюн урулып къырылды. Бизде тынчлыкъ-аманлыкъ олсун деп, джеза Онынъ устюне тюшти, Онынъ яраларынен бизлер яхшы олдыкъ.

Иса Озюне башкъа адамларнынъ хасталыкъларыны алды

Мт 8.16-17 Акъшам устю Исанынъ алдына джин ургъан бир талай адамларны кетирдилер. Иса Озь сёзюнен арам рухларны къувып чыкъарды ве эписи хасталарны тедавийледи. Бойледже, Ешая пейгъамбер ярдымынен айтылгъан сёзлери беджерильди: «О хасталыкъларымызны Озюне алды, дертлеримизни Озь омузларына къойды».

Еш 53.12 Шунынъ ичюн буюклернинъ арасында Онъа бир пай береджегим, кучьлю адамларнен гъаниметни болюшеджек. О, джаныны олюмге берди, джинаетчилернен бир сайылды, устюне чокъ адамларнынъ гуналарыны алды, джинаетчилер ичюн ялварды.

Исаны гуналыларнен берабер хачкъа мыхладылар

Мт 27.38 Исанен даа эки айдутны – бирисини онъ тарафында, экинджисини сол тарафында хачкъа мыхлап къойдылар.

Збр 21.17 Мына, копеклер мени сарып алды; ачувлы сюрю этрафымны сарды, олар къолларымны ве аякъларымны тештилер.

Исанынъ къолларыны ве аякъларыны тештилер

Юх 20.27 Сонъ Томагъа бакъып: – Пармагъынъны мында къой, Меним къолларыма бакъ. Къолунъны узат да, оны багърыма къой. Энди имансыз олма, иманлы ол! – деди. (Юх 19.37; 20.25-26 бакъ.)

Збр 21.7-9 Лякин мен акъай дегиль, къуртым мен; адамлар мени масхара эте, халкъ исе менден игрене. Мени корьген эр кес мени мыскъыллай, башларыны саллап, менден нефретленип, лаф этелер: «О, РАББИге ишанды! РАББИ оны сакъласын! РАББИ ондан разы олса, оны къуртарсын!»

Исаны масхара этип, акъаретледилер

Мт 27.39-40 Кечип кетеяткъанлар башларыны саллап, Исагъа куфюр сёзлер айта эдилер: – Эй, Сен, Алланынъ Сарайыны йыкъкъан ве учь кунь ичинде къургъан адам! Озюнъни къуртарса! Эгер Сен Алланынъ Огълу олсанъ, хачтан тюшсе! (Мт 27.41-44; Мк 15.29-32 бакъ.)

Зек 12.10 Давутнынъ союна ве Ерусалимде яшагъанларгъа исе мерамет ве ярдым рухуны ёллайджагъым. Олар Онъа, озьлери тешип ольдюрген инсангъа бакъаджакълар ве Онынъ ичюн, бирден-бир ольген огълу артындан агълагъанлар киби, агълайджакъ, ольген биринджи догъгъан балагъа киби янаджакъ.

Исанынъ багърыны тештилер

Юх 19.34 Лякин аскерлерден бири Исанынъ багърыны мызракънен тешти. Шу дакъкъасы Онынъ багърындан къан ве сув акъып чыкъты.

Збр 21.19 Урбаларымны озьара болелер, кийимлерим ичюн джереп чекелер.

Аскерлер джереп чекип, Исанынъ урбаларыны пайлаштырдылар

Мк 15.24 Бундан сонъ Исаны хачкъа мыхлап астылар ве, джереп чекип, ким не аладжакъ деп, Онынъ урбаларыны пайлаштырдылар. (Юх 19.24 бакъ.)

Збр 33.21 Кемиклерининъ ич бириси сынмасын деп, О, оларнынъ эписини сакълар. | Исанынъ кемиклерини сындырмадылар | Юх 19.33 Исанынъ янына барып, Онынъ энди ольгенини корьдилер ве балдырларыны сындырмадылар.

Еш 53.9 Оны яман адамларнен мезаргъа къоймагъа ниетлендилер, лякин зенгиннинъ янында джыйылгъан эди. О ич бир яман шейни япмады, агъзындан ялан чыкъмады.

Исаны зенгин адамнынъ къабринде джыйдылар

Мт 27.57-60 Акъшам Ариматея шеэринден олгъан Юсуф адлы бир зенгин адам кельди. О да Исанынъ шегирти эди. Пилатнынъ огюне барып, Исанынъ беденини сорады. Пилат беденни онъа берильмесини буюрды. Юсуф джесетни алып, темиз кетен безге сарды ве озюнинъ къаяда оюлгъан янъы къабринде дефн этти. Къабирнинъ агъзыны балабан бир ташнен къапатып, кетти.

Збр 15.10 Сен олюлер дюньясында джанымны ташлап кетмезсинъ, Озь азизинъе мезарда чюрюмеге ёл бермезсинъ. (Мт 16.21 бакъ.)

Исанынъ тирилюви

Мт 28.9 Апансыздан оларнынъ къаршысына Исанынъ Озю чыкъып: – Мерабанъыз! – деди. Къадынлар Онынъ янына чапып бардылар ве аякъларыны къучакълап, теменна эттилер. (Лк 24.36-48 бакъ.)

Збр 67.19 Сен юксекликке котерильдинъ, эсирлерни эсирге алдынъ, инсанларнынъ ве исьянджыларнынъ бахшышларыны къабул эттинъ. РАББИ-Тааля анда яшасын!

Исанынъ кокке котерилюви

Лк 24.50-51 Иса шегиртлерини шеэрден тышарыгъа чыкъарып, Бетаниягъадже алып кельди. Анда эллерини котерип, оларгъа хайыр дувасыны окъуды. Дува окъугъанда, олардан узакълашып, кокке котерильди. (Фаал 1.9 бакъ.)

Хариталар

Хариталар

1. Хариталар
2. Къадимий Девир
3. Мысырдан Чыкъыш Ёлу
4. Фелестин Иса Месих Яшагъан Заманда
5. Ерусалим Иса Месих Яшагъан Заманда

6. Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих Яшагъан Заманда

7. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Биринджи Сефери

8. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Экинджи Сефери

9. Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни Даркъатмакъ Ичюн Япкъан Учюнджи Сефери

10. Эльчи Павелнинъ Римге Сефери

Хариталар

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Къадимий девир

Къадимий девир

Мысырдан чыкъыш ёлу

Мысырдан чыкъыш ёлу

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Фелестин Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Эльчи Павелнинъ Римге сефери

Table of Contents

Мукъаддес Китап

Тарихий Китаплар

- Нун Огълу Ехошуа

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22
- 23
- 24

Алланынъ Адлары

Сёзлюк

Абдест
Ад
Азиз
Акъсакъал
Алланынъ Къозусы
Алланынъ Огълу
Алланынъ Падишалыгъы (Кок Падишалыгъы)
Алланынъ Сарайы
Алланынъ Шурети
Алоэ
Альфа ве Омега
Алямет
Аманлыкъ (селямет)
Амин
Арес-тёпе
Афталар Байрамы
Ахирет куню
Аштан-сувдан вазгечюв
Байрамлар
Баш руханий
Бельги (алямет)
Берекет Байрамы
Беэльзебул
Биринджи Махсул Байрамы
Вавилон
Васиет
Васиет Сандыгъы
Васиетнинъ таш левалары
Галилея
Давут
Давутнынъ Огълу
Денъиз хавузы
Дженнет
Джеэннем
Дин къардашлары
Еудие
Еудий
Еудийлер
Ёл (Раббининъ Ёлу, Алланынъ Ёлу)
Иблис
Ибраим
Иманлылар топлашувы
Император
Инджиль
Инсан Огълу
Инсафлыкъ
Ирод
Иса
Исраиль
Керувлар
Кинаели икяе
Кок Падишалыгъы
Корюшюв Чадыры
Къадимий арамий тили
Къадимий еудий тили
Къадимий юнан тили
Къандиль
Къанун (Мусанынъ Къануны, Теврат)
Къанун оджалары
Къокъулы шейлер. Алоэ
Къуванчлы Хабер
Къурбан ери
Къурбан чалув ве бахшыш кетирюв
Къуртарыджы
Къуртулыш
Лепра хасталыгъы
Либан
Маясыз Пишкен Пите Байрамы
Мелеклер
Мелкиседек
Месих
Месихнинъ душманы
Месихчи
Мескен (Корюшюв Чадыры)
Мукъаддес (азиз)
Мукъаддес Рух
Мысыр
Мюр
Нух
Одев (одеме)
Одеме Куню
Олюлернинъ дюньясы
Он пайда бир пай
Пейгъамбер
Песах
Понтий Пилат
Пут
Раатлыкъ куню
Равви (Раввуни)
Рим
Руханийлер
Саддукийлер
Салым топлайыджы
Самарие
Саре
Синагога
Синай
Сион
Сувгъа батырылып чыкъув
Сулейманнынъ Эйваны
Теврат
Теклиф пителери ичюн стол
Тери хасталыгъы (лепра хасталыгъы)
Тёвбе этюв
Фериселер
Хайыр
Хач
Чалашлар Байрамы
Шейтан (Иблис, Беэльзебул)
Эбедий омюр
Эзов оту
Эльчи
Элял
Эски Васиет
Эфод
Юбилей йылы
Юксек Шура
Ягълав
Язы (Язылар)
Якъуп
Якъын адам
Янъы Васиет
Узунлыкъ ольчюлери
Сепильген шейлернинъ ольчюлери
Шингенлик ольчюлери
Агъырлыкъ ольчюлери
Эски Васиет деври хронологиясы
Ибраим ве агъа-къардашларынынъ эвлятлары

Теврат ве Зебур китапларында олгъан Иса Месих акъкъында базы пейгъамберликлер ве оларнынъ беджерилюви

Хариталар

- Хариталар
- Къадимий девир
- Мысырдан чыкъыш ёлу
- Фелестин Иса Месих яшагъан заманда
- Ерусалим Иса Месих яшагъан заманда

- Ерусалимдеки Алланынъ Сарайы Иса Месих яшагъан заманда

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан биринджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан экинджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Къуванчлы Хаберни даркъатмакъ ичюн япкъан учюнджи сефери

- Эльчи Павелнинъ Римге сефери